Basit Katalog

Johann Wolfgang von Goethe, Alman edebiyatı dendiğinde akla gelen ilk isimdir. Pek çok dile çevrilen eserleri nesilden nesile aktarılmış, hem çağdaşlarını hem de kendisinden sonra gelenleri etkilemiş, dünya edebiyatında büyük izler bırakmıştır. Uzun ve hareketli yaşamının her ânını üreterek geçiren; edebiyat, siyaset, tiyatro, resim, doğabilim gibi pek çok konuda durmadan çalışan Goethe gerçek bir hezârfendir. Bu kitap, Goethe’nin hayatıyla birlikte, ölümsüz eserlerini nasıl ortaya çıkardığını da gözler önüne seriyor. Hayat yollarının sırları kişiseldir, açıklanmamalı. Her yolcunun takılması gereken tecrübe taşları vardır. -Goethe

Gerek üslubu gerekse içeriği nedeniyle kitabı tercüme edip etmeme konusunda uzun süre tereddüt ettim. Sonunda dinin kendisini değil, ama din kültürümüzü sorgulamaya ve İslam anlayışımızın netleşmesine katkısı olacağına inanarak, özellikle ilahiyat alanında yapılacak akademik çalışmalara örnek olmasını umarak çevirmeye karar verdim. İyi de etmişim, çünkü böyle bir kitabı çevirmenin bayağı bilgi, beceri ve deneyim gerektirdiğini gördüm. Çeviride bazı cümlelerin çok uzun, hatta zor anlaşılır olmasının sebebinin, yazarın bu üslubu ve felsefi dili olduğunu belirtmeliyim. Yazarın İslam kültürünü bu denli kapsamlı ve derinliğine okuması, araştırması, karşılaştırmalı ve eleştirel bir yöntemle değerlendirmesi elbette takdire değer bir çabadır. Din kültürümüzü doğru anlamamıza yaptığı katkılarından dolayı şahsım adına kendisine teşekkür ederim. Kitabı okuyup tercüme edince bu alanda yapılan çalışmalarda yetersizliğimizi ve genel olarak gelenekselciliğimizi daha iyi gördüğümü söyleyebilirim. Gönül ister ki İlahiyat alanında yapılan özellikle akademik çalışmalar bu çapta derinlikli, kapsamlı, özgür ve eleştirel olsun.

Tam yirmi beş yıldır başta İstanbul'da olmak üzere Türkiye'de ve dünyanın başlıca metropollerindeki evlerde, camilerde, kültür merkezlerinde İslam dinini daha iyi öğrenebilmek için toplanan hanımlara dinlerini anlatan bir vaize. Dinimizi asıl kaynaklarından doğru bir yöntemle anlama, toplumsal ilişkiler ve sorumluluklar, günlük hayatın sorunları gibi son derece önemli ve bir o kadar da hassas konularda dakikalar boyunca konuşan, soruları ve sorunları dinleyip cevaplandıran bir vaize. Yeni nesillerin yetişmesinde en büyük rolü oynayan kadınlarımızın, din konusunda bilinçlenmesine katkıda bulunan bir meslek erbabı. Aynı zamanda bir anne, bir eş, kız evlat, kız kardeş… Bu kitapta uzun yıllardır İstanbul Müftülüğüne bağlı olarak vaizelik mesleğini aşkla icra eden Fatma Bayram’a, kürsülerde dile getirmeye pek yanaşmadığı bir konuda kulak vereceğiz. Kendi hikâyesini dinleyeceğiz. Vaize olmayı canı gönülden istemiş bir hanımın ? çocukluk ve ilk gençlik yıllarını, yetiştiği aile ortamını, ? nasıl bir eğitimden geçtiğini, unutamadığı hocalarını, okullarını, ? sürekli devam eden öğrenme sürecini, günlük yaşamını ve ? meslek hayatına dair birbirinden ilginç anılarını okuyacağız. Aynı zamanda, yazarın kendi hikâyesi vesilesiyle din eğitimine, sorumluluk bilincine, öğrenme ve öğretme aşkına, fedakârlığa ve modern dünyanın gerçekleriyle en kutsal değerlerin nasıl bağdaştırılabileceğine dair sorular sorup cevaplar arayacağız. Bu yazılanlar kendimizi değil, bize büyük bir yüce gönüllülükle, kelimenin tam anlamıyla karşılıksız hizmet edenleri, yetişmemizde bilinçli veya bilinçsiz katkısı olanları şükranı nimet kabilinden anmak ve vaizeliğin bir meslek olarak yarım yüzyıldır bu memlekette icra edildiğini bilmeyenlere, “Biz buradayız” diyebilmek içindir.

Türkiye'de karşı devrimin kök salmasına denk düşen yılları ve bu dönemdeki gelişmeleri, kişiler irdelenerek, kişilerin düşünceleri ve eylemleri temel alınarak incelemek bu kitabın olaylara ana yaklaşımı değildir. Kişilerin, Atatürk gibi çok ender ayrık durumlar dışında, ne denli güçlü istenç sahibi ve ne denli olağanüstü olurlarsa olsunlar, son çözümlemede, nesnel koşuların belirlediği ortam içinde davranabildikleri bilimsel bir veridir. Ancak, şu da bir başka bilimsel veridir ki, bu ortam içinde gelişen olaylara şu ya da bu ölçüde yön verebilmek de kişilere bağlıdır. Daha ilk sayfada, Türkiye'de karşıdevrimin Atatürk'ün ölümü ile başladığını ama araya savaş yılları girdiği için ve ilerde görüleceği üzere savaşın bizi ilgilendiren gelişmeleri ve nedenleri yüzünden, 1945'te belirginleşmeye koyulduğunu söylemiş bulunduğuma göre; şimdi çizdiğim kapsamda, İsmet İnönü'nün aldığı kararların, tutumunun ve eylemlerinin bu açıdan irdeleneceği açıktır.

"Osmanlı Sultanı’nı doyurmakla görevli dört başaşçı vardı. Dördü de farklı dinlere ve farklı tanrılara inanıyordu. Sarayın duvarları tanık oldu onların hikâyesine. Mutfakta canlandı âdeta, tadılmamış sebzeler, çeşit çeşit meyveler, egzotik yiyecekler… Hatta bir patates vardı ki, sarayın mutfağının altını üstüne getirdi. Sultan, en leziz yemeği yapana iki bin altın vereceğini ilan edince tüm sarayı heyecan kapladı. “Barış içinde rekabet” havası hâkim oldu ortama. Amma velakin, esrarengiz bir ölüm her şeyi alt üst edecekti. Bir yangının Osmanlı saray mutfağını dev bir ejderha gibi yalayıp yuttuğu, dünya yemek tarihi açısından pek çok iyi ve kötü sürprize tanık olan 1574 yılında geçiyor Sultan’ın Mutfağı. Sıradışı kahramanların ilmek ilmek ördüğü, eğlenceli, öğretici, sürükleyici ve iştah açıcı bir roman bu."

"Osmanlı Kitap Koleksiyonerleri ve Koleksiyonları: İtibar ve İhtiras’ta, Osmanlı yazma kitap kültürü ve yazma eserlerin bugüne ulaştırılmasının en önemli figürleri olan koleksiyonculara dair araştırmalara dayanan makaleler yer alıyor. Dört bölümden oluşan kitabın “Kütüphaneler ve Kurucuları” başlıklı ilk bölümünde farklı dönemlerde kurulan dört kütüphane ve kurucuları ele alınıyor. İkinci bölümde “Kitap Listeleri ve Ötesi” başlığı altında Osmanlı dönemi kitap ve kütüphane kültürüne dair en önemli kaynakların başında gelen, dört farklı koleksiyona ait kitap listeleri inceleniyor. “Meraklılar ve Koleksiyonerler” başlığını taşıyan üçüncü bölümde, Osmanlı kitap tarihi çalışmalarında önemli bir yeri olan birincil kaynak türlerinden terekeler odağa alınıyor. “Koleksiyonların Çağrıştırdıkları” başlıklı dördüncü bölümde ise kitap merakı ve koleksiyonlar ışığında farklı yaklaşım ve değerlendirmeler sunuluyor. 1: Kütüphaneler ve Kurucuları Kadir Turgut, Şeyh Vefâ’nın Konya ve İstanbul’da Kurduğu Kütüphaneleri ve Vakfettiği Kitapları Yoichi Takamatsu, I. Mahmûd’un Kurduğu Üç Kütüphane: Ayasofya, Fatih, Galatasaray Kütüphaneleri Berat Açıl, Osmanlı’da Bir Medrese Kütüphanesi Nasıl Oluşur? Cârullah Efendi Kütüphanesi Örneği Nazlı Vatansever, Bir Dîvân Koleksiyoneri Olarak Sahhâflarşeyhizâde Vak‘anüvîs Es‘ad Efendi (ö. 1848) 2: Kitap Listeleri ve Ötesi Hatice Aynur, Vakfiyesine Göre İsmihan Sultan’ın (ö. 1585) Medresesine Bağışladığı Kitaplar Mehmet Arıkan — Abdullah Uğur, Feyzullah Efendi Koleksiyonu’na Dair: Bir Vakfiyenin Söyledikleri Orlin Sabev (Orhan Salih), Şehîd Alî Paşa’nın (ö. 1716) Kitap Koleksiyonlarına Ait Sofya Ulusal Kütüphanesi’nde Muhafaza Edilen İki Kitap Listesi Tülay Artan, Şehîd Alî Paşa’nın Sûk-ı Sultânî’de Satılan Kitapları, Sahaflar ve Koleksiyonerler (1719): İslâmi İlimler Alanında Yazma Kitap Piyasası ve On Sekizinci Yüzyıl İstanbul Koleksiyonlarının İnşası Filiz Dığıroğlu, On Dokuzuncu Yüzyılda Paris’ten Dersaadet’e Gelen Kitaplara Dair Bir Liste 3: Meraklılar ve Koleksiyonerler Ali İhsan Karataş, On Altıncı ve On Yedinci Yüzyıllarda Kitapseverler ve Kitapları Esra Karayel Muhacir, On Yedinci Yüzyılda Üsküdar’da Kitap Koleksiyonerleri ve Sahip Oldukları Kitaplar Zeynep Atbaş, Evrak-ı Perişandan Evrak-ı Şahaneye: Mehmed Emîn Efendi’nin Kitap ve Murakkaları Kasım Hızlı, Hazine-i Hassa Müsteşarı Mehmed Hâlis Bey: Bir Kitapsever Portresi Yaron Ben-Naeh — Noah S. Gerber, Osmanlı Yahudilerinin Kütüphaneleri ve Kitap Koleksiyonları: Geç-Osmanlı Döneminde Bir Hazine Olarak Kudüs Örneği 4: Koleksiyonların Çağrıştırdıkları Lâle Uluç, Safevî Şâhı Tahmâsb’ın (ö. 1576) Yazmaları ve Bir Osmanlı Sadrazamı Dagmar Riedel, Kâtib Çelebi’nin (1609–1657) Keşfü’z-Zünûn’u: Başarılı Bir Bibliyografyanın Görünmezliği Hakan Karateke, Hangi Kitapları Yakmalı? On Beşinci ve On Altıncı Yüzyıllarda Osmanlı Ülkesinde Kitap Yakma Hadiseleri"

Sadreddinzâde Telhisî Mustafa Efendi’nin 1711-1735 yılları arasında düzenli olarak tuttuğu günlüğü, Doğu dünyasında bu tarzın ya da hatıratın olmadığı yönündeki yaygın görüşü sarsan bir tarihi belge. Osmanlı tarihinde, özellikle de Yeniçağ başlarında bilinen günlük sayısı az olsa da, Sadreddinzâde’nin eseri bu tarz üzerine önemli ipuçları sunuyor. Bu çalışma, günlüğü hem Osmanlı geleneği içinde hem de farklı ülkelerdeki çağdaşlarıyla birlikte inceleyerek mercek altına alıyor. Günlük tutanların ruh hallerinden, düştükleri kayıtların konularına uzanan pek çok etkeni inceliyor. Günlüğün Osmanlı tarihi için nasıl bir kaynak olarak kullanılabileceği de çalışmanın odak noktalarından: Bir Osmanlı kadısının hem özel hem meslek hayatı, çevresindeki pek çok kesimden insanın yaşamöykülerine dair mühim ipuçları, ilmiye teşkilatının fiili işleyişine dair somut veriler, şehirlerarası seyahat koşulları; iklim, yangın ve deprem kayıtları bu günlüğün sunduğu zengin veriler arasında ilk göze çarpanlar. Bir yüzyıl sonra günlüğü yeniden kullanmaya başlayan, kendi kayıtlarını yazmanın yanı sıra Sadreddinzâde’nin kayıtlarına da yorumlar ekleyen Sadık’ın notlarıysa günlüğün bir başka sürprizi. Selim Karahasanoğlu bu günlükten yola çıkarak, Osmanlı çalışmalarının bakir sayılabilecek ben-belgeleri (ego-documents) alanında geniş çaplı bir çalışmayı uzmanlara ve meraklılarına sunuyor.

Cumhuriyet tarihimizin önemli Osmanlı tarihçilerinden Prof. Dr. Salih Özbaran'ın Türkiye-İngiltere-Portekiz üçgeninde geçen hayat hikâyesi, yolu tarihten geçen herkesin merak ve ilgiyle okuyacağı bir kitap... Küllerinden doğan Ege kasabası Turgutlu'dan yola çıkıp Osmanlı tarihinin bilinmeyen detayları peşinden Lizbon'un tozlu arşivlerine kadar uzanan saygın, titiz, başarılı bir bilim adamının merceğinden tarihe bakış... Osmanlı tarihçileri ve tarihçiliği üzerine anılar, anektodlar ve ders alınacak anlatılarla dolu bir nehir söyleşi... "Nasıl tarihçi olunur?" sorusuna en güzel cevap...