Basit Katalog

12 Eylül 1980 darbesinin Türk-İslam sentezci yüzü, Atatürkçülüğe yapılan vurguya rağmen, sayıları hızla artan imam hatip liselerinde, zorunlu din derslerinde kendini göstermeye başlamıştı. Laikliğin güvencesi olarak görülen ordunun eliyle siyasal İslam’ın köşe taşları döşeniyordu. 12 Eylül’ün dini ideolojisi, Türkiye’nin uzak bir köşesinde, Dersim’de, bütün şiddetiyle hissediliyordu. Vali Kenan Güven’in bizzat başlattığı ve fiilen içinde olduğu İslamlaştırma seferberliğinde, Alevi köylerine cami yapılıyor, Alevi çocukları batı illerindeki Kuran kurslarına ve imam hatip okullarına gönderiliyordu.

Nisyan’ı ona ihanet etmeden özetlemek çok zor, çünkü tüm büyük eserler gibi aynı anda birçok şey. Yazarın ailesine ve kiralık bir katil tarafından öldürülen babasına dair yürek parçalayıcı bir anı kitabı olduğu söylenebilir, ancak bu ifade yetersiz kalır, çünkü Kolombiya'daki siyasi şiddet cehenneminin ve Medellin’deki yaşamın dokunaklı bir anlatısı olmanın yanı sıra aynı zamanda bir ailenin özel hayatına ve kamusal alanda gösterdikleri cesarete dair gerçek bir hikâye. Üslup ve kurgu açısından kusursuz bir kitap ve bir siyasi eylem aracı olarak teröre karşı zamanımızda ya da herhangi bir zamanda yazılmış en etkili metinlerden biri. Mario Vargas Llosa Hector Abad Faciolince, yayınevimizden çıkan ikinci kitabı Nisyan’da, baskıcı bir rejimin ortasında yoksulların davasını savunan bir doktor, profesör ve insan hakları aktivisti olan babasının hikâyesini mercek altına alıyor. Kişisel anılarını 1970'ler ve 80'lerde Kolombiya'nın geniş sosyopolitik bağlamıyla iç içe geçirerek, çatışma döneminde barış ve insan haklarını savunmanın zorluklarına dair içgörüler sunuyor. Babası sadece ahlaki bütünlüğün bir figürü olarak değil, aynı zamanda umutsuzluk karşısında bizi ayakta tutan direnç ve umudun bir sembolü olarak ortaya çıkıyor. Nisyan hafızanın kalıcı gücüyle bir baba ile oğul arasındaki bağa dair sarsıcı bir tanıklık. Hector Abad Faciolince bu romanıyla tüm okurlara tutku, inanç ve insan onuruna sarsılmaz bir bağlılıkla dolu bir hayata uzanan bir pencere açıyor. Ezici güçlükler karşısında adalet için savaşanlara bir saygı duruşu olarak da nitelendirilebilecek Nisyan, tarihin çalkantılı dönemlerinin ardındaki kişisel hikâyelerle ilgilenen herkes için vazgeçilmez bir okuma şöleni. Oscar ödüllü yönetmen Fernando Trueba, 2020 yılında Faciolince'nin hikâyesine yeni bir boyut katarak yazarın çocukluğuyla babasının canlı ve karmaşık dünyasını beyazperdeye taşıdı. Romanın duygusal derinliğinin yanı sıra aile bağlarının gücünü ve Kolombiya tarihinin çalkantılı yıllarını başarılı bir şekilde yansıtan Memories of My Father adlı film 2021 Goya Ödülleri’nde En İyi Ibero-Amerikan Film Ödülü’ne layık görüldü. “Latin Amerika'da demokrasi ve hoşgörü için verilen mücadeleye dair yeri doldurulamaz bir tanıklık." El País

İmkansız olduğunu bile bile bir Ermeni kızı sevmişti. Elinde değildi vazgeçiş. Birkaç yüz metre ötesinde yaşayan Nora ile aynı havayı teneffüs etmek, aynı güneşi paylaşmak, aynı çaydan su içmek ona yetiyordu. Ermeni komitaları buna da izin vermeyince çaresizce başkalarının yâri oldular. Yazgısını Ermeniler yazmıştı. Sevdiğini elinden alan Ermeni komitacılar, bu defa ondan Vatanını, Bayrağını, ve diğer sevdiklerinin canını istediler. Bu kitap, Rus Çarlığının yıkılması ile silahlanan Ermenilerin Iğdır ve yöresinde başlattıkları katliamdan kaçan Şir Mehmet’in hayat hikayesini anlatır. Ermeni zulmünden kurtarabildiği küçük kızını sıtma elinden alır ama o, hayat mücadelesini bırakmaz. Hayatını kurtaran patronu ile beraber bazen Hoy şehrinin savunmasına bazen de Enver Paşa’nın Buhara’daki mücadelesine yardım eder ama aklı Anadolu’daki Mustafa Kemal’dedir. 1910-1923 yılları arasında var olan tüm kötülükleri yaşayan ve sevdiklerini kaybeden Şir Mehmet, vatan hasreti, açlık ve hastalıkla mücadeleden bitkin düşüp, hayattan ümidini kestiği bir anda Cumhuriyet ilan edilir ve oğlu Adil doğar. Yeniden ve hiçbir şeyi olmadan hayata başlayan Şir Mehmet’in hikayesi, Anadolu’da her Türk’ün yaşadığı trajik bir hikayedir.

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, hakkında çok sayıda kitap yayımlanmasına karşın, entelektüel yönelimleri ayrıntılı araştırma ve analizlere konu olmamış bir yirminci asır lideridir. Bunda, onun dünya görüşü ve entelektüel yaklaşımlarının “şekillenmesi”nden ziyade, modern Türkiye’yi “şekillendirmesi” üzerine yoğunlaşılması önemli rol oynamıştır. Doğal bir netice olarak, Atatürk’ün entelektüel altyapısının oluşumu bir kenara bırakılarak, görüşleri ve siyasetleri, çoğunlukla indirgemeci değerlendirmeler, klişeler ve vecizeler düzeyinde ele alınmıştır. Bu kitap, Atatürk üzerine var olan kapsamlı literatürün söz konusu açığına dikkat çekme ve kurucu liderin ayrıntılara inen entelektüel biyografisini ortaya koymayı hedeflemektedir. Başta kendisinin not defterleri, okuduğu eserlere koyduğu işaretler ve düştüğü notlar, konuşmaları, mülâkatları ve kaleme aldığı kitaplar olmak üzere değişik yerli ve yabancı arşiv belgeleri ile dönem yayınlarına dayanan çalışma; cumhuriyet kurucusunun entelektüel altyapısı ve ideolojik tercihlerini irdeleyerek, modern Türkiye’nin sıklıkla atıfta bulunulan ancak içi doldurulamayan “kurucu ideolojisi”nin ana hatlarını belirlemeye, onu analiz etmeye de gayret etmektedir. Atatürk’ü basmakalıp klişelerle değerlendirme külliyatından ayrılarak, okuyan, düşünen, tartışan ve dünya görüşü çerçevesinde millet inşa etmeye ve devlet kurmaya çalışan bir yirminci asır lideri olarak tahlil eden bu biyografi, alanındaki ilk akademik metin olma özelliği taşımaktadır.

17. yüzyıl Descartes’in felsefesinin, Newton’un fiziğinin, Spinoza’nın Tanrı’nın tezahürü olarak peşinde olduğu bilginin çağıdır. En büyük İngiliz oyun yazarı Shakespeare, komedinin etiğin hizmetinde olması gerektiğini söyleyen Molière, birçok eleştirmenin ilk modern roman olarak tanımladığı Don Quijote’in yazarı Cervantes bu dönemde yaşamıştır. Adeta ışığı yeniden keşfeden Caravaggio’nun, Rembrandt’ın, Velázquez’nin olağanüstü eserleri bu dönemde ortaya çıkar. 17. yüzyıl, insanın evrendeki konumunu yeniden tanımlamaya çalıştığı, yeni referans noktaları aradığı, yönelimsizliğin, huzursuzluğun yüzyılıdır. Galileo, teleskopu kullanarak Jüpiter’in uydularını, Satürn’ün halkalarını keşfeder. Aynı dönemde Leeuwenhoek, mikroskopun altında ilk keşifleri yapar ve gözün algılayabildiğinin ötesinde başka canlıların da yaşadığı keşfedilir. Pascal’ın dediği gibi 17. yüzyıl, insanın iki sonsuzluk arasında, sonsuz büyük ile sonsuz küçük arasında konumlanmaya başladığı dönemdir.

Hammurabi (saltanatı M.Ö. 1792-1750), günümüzde en az gelişmiş bölgelerden biri olarak görülse de bir zamanlar dünyanın en ileri toplumlarına ev sahipliği yapan Mezopotamya’nın gelmiş geçmiş en büyük şahsiyetlerinden biridir. Güçlü Elam’ın uzaktan gözetimi altında birbiriyle sürekli çekişen irili ufaklı onlarca Mezopotamya şehir devletinden biri olan Babil’in kralı olduktan sonra uzun bir süre kendisi de bu iktidar savaşı içinde yer almıştır. Ancak zamanla idareci olarak sergilediği adil yönetim, diplomat olarak izlediği akıllı strateji ve savaşçı olarak gösterdiği başarıların etkisiyle Basra Körfezi’nden kuzeye doğru Mezopotamya’nın büyük bir kısmını ele geçirip tek devlet çatısı altında birleştirmiş, böylece bölgesinde şehir devletinden teritoryal devlete geçişin öncüsü olmuştur. Fakat onu bugünlere taşıyan asıl başarısı savaşçılığı değil, yaklaşık 300 yasadan oluşan ve kendisinden önce kanun derlemeleri yapan hükümdarlardan farklı olarak ülkesinin çeşitli yerlerine diktirdiği dikilitaşlarla kamuya ilan ettiği Hammurabi Kanunlarıdır. Kanunlarının temel mantığının çoktandır terk edilmiş olan “göze göz, dişe diş” yaklaşımı olması, onun kendini adil bir kral olarak görmesini ve adaleti hükümdarlığının asli unsurlarından biri olarak kabul etmesini engellememektedir. Hammurabi’nin aynı zamanda bu algıyı halkına ve sonraki nesillere başarıyla aktardığı da ortadadır. Gerek bu açıdan, gerekse eldeki bilgi ve malzeme açısından Hammurabi, yazarın sözleriyle, belki de biyografisi yazılabilecek ilk insanoğludur.