Dünyalı

Merhabalar. Dünyalı’yı şimdi bitirdim ve aklımdayken sıcağı sıcağına birkaç şey yazmak istedim. Önce, tekrardan başta Tuğba Hanım olmak üzere, emek koyan, uğraşan tüm ekibe sonsuz teşekkürler. Umarım böyle filmlerin sayısı artar ve daha fazla insan kendi zevk ve hayallerine göre üretim yapar. Bunu üretimin demokratikleşmesi açısından çok kıymetli buluyorum.
Diğer taraftan betimleme kuralları ve kalitesi açısından maalesef aynı şeyi söyleyemeyeceğim. Elbette burada yazacaklarımın öznel görüşlerim olduğunu belirteyim. Filmde Yelda kullanımı ve geniş zaman kipi hiç katılmadığım ve sevmediğim noktalar olsa da editör yel tercih olarak düşündüğüm bir nokta. Kendim asla zevk almasam da üzerine farklı bir şey söylemek doğru olmaz. Bu, bir ekol meselesi çünkü. Önerim şu olabilir: belki filmin srt dosyasını da getem’e koymayı değerlendirirseniz, başkaları kendi seçtikleri seslerle de filmi izler.
Yalnız betimlemede gördüğüm en temel fark, kesinlikle konuşmaların üzerine betimleme yapmayın kuralına her fırsatta meydan okunması olmuş. Tabi film diyalogların çok bol olduğu ve boşlukların pek az olduğu bir yapı olduğundan buna mecbur kalınmış diyebilirsiniz. İşte betimlemeyi zorlaştıran ve ustalık gerektiren en temel nokta da bu aslında: Metin yazarları içerik içinde bir sürü detay görür. Bunlardan en doğru olanı, en doğru zaman ve boşluğa sığdırmak için seçmektir betimlemenin alameti farikası. Yoksa, her gördüğünü yazmanın adına betimleme demiyoruz. Geçenlerde Emine’yle de konuştuk maalesef son zamanlarda bazı Sebeder filmlerinde de buna çok sık rastlıyorum: Betimlemecie o kadar bıdı bıdı konuşuyor ki, filmi izlerken yoruluyorum. İlginç biçimde son kontrolcü arkadaşlar da belli ki buna ciddi anlamda göz yumuyor. Tabi orada konuşmanın üzerine gelme sadece 4 5 noktada sorun olmuş. Dünyalı ’da ise bu kural tamamen hiçe sayılmış görünüyor. Özellikle filmin ilk yarısında Allah ne verdiyse tüm konuşmalar içinde betimlemeler var.
Gerçi Tuba Hanım buralarda biraz sese müdahale edip filmi kısmış betimlemeyi görünür kılmaya çalışmış, ama sorun bu değil. Aynı anda hem betimleme hem konuşma üst üste binince her ikisi de zarar görüyor. Geçen Evrim ağacında çok güzel bir içerik vardı: insanın muti task olması koskoca bir yalan diyordu. Yani siz bir taraftan e-posta yazarken, bir taraftan arkadaşınızı dinlediğinizi iddia ediyorsanız, burada birinden biri sorun haline geliyor aslında. Betimleme için konuşursak da orada diyaloğa konsantre olurken alttan başka bir ses geliyor. Ne o diyalog anlaşılıyor ne de betimleme. Hatta Netflix için bu kural çok daha sıkı: betimlemeyi konuşmanın hemen dibine bile koymanız hata olarak bildiriliyor. Bu kurallar oluşturulurken, benim canım öyle istedi, keyfime göre öyle yaptım diye koyulmuyor arkadaşlar. Betimleme neredeyse dünyada 50 yıllık formal bir geçmişi olan bir disiplin ve pek çok kural belirli araştırmalar ve bulgular sonucu belirleniyor. Eğer sizler bu kurallar bana göre değil diyecekseniz, buna karşı elle tutulur argümanlar da üretmek zorundasınız. Şunu diyebilirsiniz, buradaki betimleme öyle kritik ki, vermezsek izleyici çok şey kaçırır. Filmin asıl betimleme metni elimde yok. Ama olsaydı şunu net biçimde görecektik: en sık tekrarlanan klişe eylem “bakıyor”. “Jon Sendi’ye bakıyor, Sendi x kişiye bakıyor…” Nasıl bakıyorum bir yanıtı zaten hiç yok neredeyse. Metin yazarı arkadaşlar betimlemenin ne kadarını kendileri yazdı ne kadarını yapay zekadan aldı bilmiyorum. ama ben yapay zeka betimlemelerinde bunu çok sık gördüm. Birkaç kişi konuşurken zaten otomatik birbirine bakıyorlar bildiğim kadarıyla. Asıl bakmıyorsa bunun bir haber değeri olur. Siz tam konuşmanın ortasına John Sendi’ye bakıyor diye bir betimleme eklediğinizde, bu, benim hayatıma bir şey katmadığı gibi pek çok şeyi de götürüyor.
Bunun gibi daha pek çok örnek verebilirim. Sanırım şöyle bir izleme alışkanlığı da var: Ne olacak kişi filmi sürekli ileri geri sarsın, anlamadığı şeyleri buradan baksın anlasın. Maalesef bir izleyici olarak benim seyir alışkanlığım böyle olmadı ve olmayacak. Derdim derinlemesine analiz değil keyifle bir zaman geçirmek çünkü. Ha sonra, filmi çok beğenirim ve kritik inceleme için bunu yapabilirim. O bana kalmış. Ama sizler daha baştan ne olacak kişi anlamazsa sürekli ileri geri sarsın sarsın oradan anlasın diye bir öngörüyle başladıysanız, üzgünüm hedef kitleniz ben değilim. Ayrıca zaten konuşma üzerine gelen çoğu betimleme de dönüp tekrar bakmaya değecek içerikler gibi durmuyor yukarıda örneklediğim üzere.
Sonuç olarak geçenlerde Joel Snider bir e-posta grubunda şöyle yazmıştı: bazen betimlemesiz bir film kötü bir betimlemeden daha iyidir. Evet bunu söylemek çok fazla ağır, ama Dünyalı’da tam olarak bunu yaşadım maalesef. Böyle zamanlarda gereksiz derecede acımasız eleştirmek çok yanlıştır biliyorum. Fakat eğer sizler bu emek ve çabaya devam edecekseniz, kaliteyi iyileştirmeye kıymet veriyorsanız, benim gibi düşünenlerin de olabileceğini hatırda tutun istedim o nedenle vakit ayırıp bu satırları kaleme aldım. Dikkate almak veya almamak sizin taktiriniz elbet.
Kolaylıklar dilerim.

emeğiniz için teşekkür ederiz ama bu betimleme dinlenilmeyecek kadar gürültülü.
hem alışık olduğumuz sebeder konvensiyonu yok, örn. her yere geniş zaman konulmuş, hem sesi bir hızlandırıp bir yavaşlatmışsınız, hem ses sürekli kısılıp açılmış hem de o kadar ses üstüste binmiş ki film anlaşılmanın ötesinde bir kakafoniye dönüşmüş.
engin bey'e yazdığınız yoruma kesinlikle katılmıyorum: bu işin bir standardı ve belli bir formasyonu var, kişisel olarak ben böyle seviyorum diyebileceğimiz bir şey olduğunu düşünmüyorum.

emeğiniz için teşekkürler tekrardan ama şu an kimsenin bunu dinleyip anlayabileceğini düşünmüyorum.

Benim de kişisel görüşüm filmin seyir zevkine ket vuran bir betimleme olduğudur, umarım zaman içinde daha da gelişir. Emeği geçen herkese teşekkürlerimle.

Dijital platformlardaki betimlemelerde geniş zaman tercih edilmesi benim ve daha başka kişilerin kanaatince İnilizce'de bir şimdiki zaman bulunmamasından kaynaklanıyor. Bu noktada Türkçe'ye gereken özen gösterilmiyor. Ben bu konuda platformlara yeterli baskının yapılmadığıni düşünüyorum. Ya da bilinçli olarak bir dikkate almama durumu söz konusu. Bilen biri buraları okursa bizleri bilgilendirir umarım. Geniş zaman kullanmanızın tercih olduğunu ve bunun nedenini de yukarıda belirtmişsiniz. Buna katılmamakla birlikte saygı duyuyorum. Ancak şimdiki zaman “yor” eki tercih değil bir gerekliliktir. İyi çalışmalar dilerim.

Geniş zamanın tiyatro ve sinema tekstleri dışında kullanımına rastlamadım. Çünkü TÜRKÇE'nin doğasında olan şimdiki zamanı kullanmaktır. Öte yandan kimseyi ikna etmek gibi bir amacım da yoktu. Zira herkes istediği gibi düşünebilir pek tabi ki. Dileyen seyirci de sonuç olarak böyle izlemek istiyorsa izler. Objektif olmakla Türkçe'nin yapısını korumak gibi bir seçimle de ilk kez karşılaşıyorum, belirtmek istedim. Kolaylıklar.

Yazdıklarım çarpıtılıyor daha fazla şey söylemeyeceğim, hanımefendi.