Eserlere Göre Listeleme

Lale ve kahve, on sekizinci yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu tarihi ve tarihyazımında farklı anlamlar taşıyan kültürel ürünlerdir. Hem sıradan insanların günlük hayatlarının ve sosyalleşme pratiklerinin bir parçası hem de Osmanlı sarayı ve meşruiyetinin simgesi olmuşlardır. Osmanlı Laleleri, Osmanlı Kahvehaneleri Osmanlı İmparatorluğu’nun on sekizinci yüzyılının kahvehane, matbaa, saray mimarisi, geçit alayları ve şenlikler gibi bazı belirleyici kültürel unsurlarının eleştirel bir incelemesini sunuyor. Bu farklı konuları işlerken kitap, tarihi yeniden değerlendirerek Lale Devri olarak adlandırılan dönemin tarihyazımını ortaya koyuyor. Dahası, kahvehaneyi siyasal bir alan, Bektaşilik merkezi, karakol, ihtisap dairesi gibi farklı amaçlarla kullanılan çok işlevli bir mekân olarak ele alıyor. En önemlisi, on sekizinci yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nun kültürel ve politik olarak gerilediği söylemini ve Batılılaşma ile modernleşme amaçlarını aşan bir anlatı sunuyor. Osmanlı İmparatorluğu’nu kendi coğrafyasında değerlendirirken Batı’yla olduğu kadar Doğu’yla da etkileşim içinde görüyor. Dana Sajdi, doktora derecesini Columbia Üniversitesinden almıştır, halen Boston College Tarih Bölümünde öğretim üyesi olarak çalışmaktadır.

Osmanlı Mirası’ndan Ermeni Sorunu’na, Atatürk’ün izlediği siyasetten Osmanlı ve Yahudiler arasındaki ilişkilere, Milli Mücadele’den Fatih Sultan Mehmet’in büyük hayallerine kadar tarihle ilgili birçok soru bu kitapta cevabını buluyor.

"Biz bize benzeriz" diye sanki dünyayla ilgisiz bir adada yaşıyormuşuz gibi, kendi 'meziyetlerimize' hayran, 'kusurlarımıza' düşman; yahut mucizevi adamlarla hainler arasında nöbet geçiren bir halet-i ruhiye ile ne dünü ne bugünü anlayabiliriz. Böyle bakarsak, tarihimiz birdenbire ak-kara bloklarına tasnif edilir. M. Şemseddin'in deyimiyle "Zulmetten Nura" geçiş, Cumhuriyet'le birlikte "karanlıktan aydınlığa, ümmetten ulusa geçiş" oluverir. Osmanlı kimimize tümüyle iyi, kimimize tümüyle kötü görünür... Halbuki "iyi" ve "kötü" kavramları da tarihin dönemlerine göre değişmez mi? Bu kafa karışıklığa bizi tarih etrafında keskin ideolojik kavgalara, tarihin bugünkü değerlerle veya bugünün de tarihi değerlerle yargılanması gibi zihin çarpıklıklarına götürür. Ortaylı ise, Osmanlı'nın falanca kurumunu veya davranışını anlatırken hemen Roma'dan, Bizans'tan, Sasani, Emevi; Abbasi veya Avusturya-Macaristan İmparatorluklarından örnekler verir. Benzerlikleri ve farklılıkları birlikte düşünmemizi sağlar... Böylece kafamızda "imparatorluk", "zaman", "sosyal ve ekonomik yapı", kültürel yapı" gibi kavramlar oluşur. Konu daha ilgi çekici hale gelir, bakış açımız genişler... Taha Akyol