En Son Eklenenler

Hepimiz tatil yapmak için ölüyorduk. Ama hangimiz bunun için öldürürdük? Altı kadın güneşte kavrulmuş kumsalların, kan portakalı renginde gün batımlarının hayaliyle bu güzel Yunan adasına geldiğimizde, arkadaşlarımızla geçireceğimiz bir hafta sonunun sonsuz özgürlüğünde kendimizi kaybetmeye hazırdık. İlk gece Yıldızların altında yüzdük. İkinci gece Uçurumun tepesindeki terasımızda oyunlar başladı. Üçüncü gece Rüya bozuldu, rüzgâr sırları ve yalanları etrafa savurdu. Son gece Aşağıdaki kayalıkların üzerinde bir ceset yatıyordu…

1948 Arap-İsrail Savaşı sonucunda Filistin’de yaşayan binlerce Arap yerinden oldu, onlarca köy yok edildi. Filistinlilerin önemli bir kısmı Lübnan, Suriye, Ürdün, Mısır ve Gazze Şeridi’nde mülteci statüsünde yaşamaya başladı. Filistinliler tüm bu olayları nekbe (felaket) olarak adlandırdı. Nekbe sürecinde boşaltılan ve büyük ölçüde yok edilen 400’ü aşkın Filistin köyü hakkında 120’den fazla “köy anma kitabı” yayımlandı. Bugün bu kitaplar, Filistinlilerin yaşadığı bu köylerin bir zamanlar haritada var olduğuna dair kanıt dosyalar olarak sunuluyor. Ağırlıklı olarak etnografik araştırmalara ve köy kitaplarına dayanan Yerinden Edilenlerin Coğrafyaları, tarihin nasıl yazıldığını, kaydedildiğini ve tartışıldığını inceliyor. Yok edilen Filistin köylerinin ve onların tarihlerinin, Filistinli mültecilerin bugünkü hayatlarını nasıl etkilediğini gösteriyor. Rochelle A. Davis, köy tarihlerinin ve köy kitaplarının bugün Filistinliler için ne ifade ettiği ve mücadelelerinin neresinde yer aldığı sorularına cevap arıyor. Rochelle A. Davis, Georgetown Üniversitesi Dışişleri Fakültesi öğretim üyesi.

Dünya hâlâ 2008’de başlayan finans ve ekonomi krizinin etkisi altında. Durumun ciddiyetine rağmen krizin nasıl başladığını ve sonrasında neler olduğunu tam olarak anladığımız söylenemez. Wolfgang Streeck’in 2012’de Frankfurt’ta verdiği Adorno Dersleri’ne dayanan Satın Alınan Zaman, krizi 1970’lerde başlayan savaş sonrası kapitalizminin neoliberal dönüşümü bağlamında ele alıyor. Streeck enflasyon, kamu borçları ve artan özel sektör borçları üzerinden devletler, hükümetler ve oy verenler ile kapitalist çıkar sahipleri arasındaki gerginlik ve çatışmaları inceliyor. İncelemenin merkezindeyse Avrupa’da ve başka yerlerde kapitalizm ve demokrasinin değişen ilişkisiyle kapitalizmin demokrasiye karşı giderek bağışıklık kazanması yer alıyor. Wolfgang Streeck, Max Planck Toplumsal Araştırmalar Enstitüsü emeritus direktörü.

Bu önemli çalışma Şarkiyatçılığa şimdiye kadar yaklaşılmamış bir açıdan bakıyor: Edward Said ve diğer çağdaş düşünürlerin Batı’nın Doğu’ya yaklaşımını eleştiren görüşlerini ele alıyor ve Osmanlı-Türk aydınlarının onlardan çok daha önce, 19. yüzyıl sonlarından itibaren bu konudaki tespitlerini ortaya koyuyor. Avrupa Şark’ı Bilmez, Şarkiyatçılığa “Şark”ın kendisinin verdiği cevaplar konusundaki kaynak eksikliğini tamamlayan değerli bir kitap. Rashid Khalidi Modern Arap Araştırmaları Edward Said Profesörü Columbia Üniversitesi Tarih Bölümü Avrupa Şark’ı Bilmez, Zeynep Çelik’in uzman bakışı ve bilgi birikimiyle bir araya getirilmiş, gelecek kuşaklara yol gösterecek bir giriş yazısıyla açılan çok önemli bir kitap. Çelik’in yapıtı geç dönem Osmanlıların ayakları yere basan, entelektüel, kozmopolit bir dünyasının olduğunu, hem “modernite projeleri”ne katıldıklarını hem de Avrupalı bilim insanlarının “Şark” konusundaki varsayımlarını keskin bir eleştirel gözle değerlendirdiklerini gösteriyor. Böylece 19. yüzyılın Şarkiyatçı kuramcılarına karşı çıktığı gibi, Şark’ın kuramsal kurtuluşunu Avrupa-Amerika entelektüel düşüncesinin evrenine yerleştiren bazı 21. yüzyıl düşünürlerinin görüşlerini de sarsıyor. Jerrilyn Dodds Harlequin Adair Dammann İslam Araştırmaları Profesörü Sarah Lawrence College Avrupa Şark’ı Bilmez, öfkeli Osmanlı ve Türk aydınlarının Şarkiyat eleştirilerini bir araya getiriyor ve Zeynep Çelik kitap için seçtiği metinleri giriş yazısında ustaca tanıtıyor. Çelik’in çalışmaları, Osmanlı İmparatorluğu ve Ortadoğu’nun modernleşmesini anlamak için şart. Orhan Pamuk Edward Said’in çığır açıcı yapıtının Şarkiyatçılığı emperyalizmin anahtar tekniklerinden biri olarak tanımlamasından bu yana, yerel direnişin ifadelerini ele alan fazla çalışma yapılmadı. Zeynep Çelik’in kapsayıcı giriş yazısına eşlik eden alıntılar Şarkiyatçılık eleştirilerine ek olarak imparatorluk ve milliyetçilik düşlerini seslendiriyor. Bu metinler, geç dönem Osmanlı İmparatorluğu ve erken dönem Türkiye Cumhuriyeti’nde Batı’nın kültürel egemenliğine karşı entelektüel tartışmaların ne kadar zengin ve canlı olduğunu sergileyen büyüleyici bir okuma sunuyor. Avrupa Şark’ı Bilmez, Şarkiyatçılık çalışmalarına katkıda bulunacak ve bu alandaki araştırmacılar ve eğitimciler için önemli bir kaynak kitap olacak. Selim Kuru Yakın Doğu Dilleri ve Uygarlıkları Doçenti ve Bölüm Başkanı Washington Üniversitesi