En Son Eklenenler

“Hatırlamak kalbin düşünmesidir. Bırak kalbin düşünsün. Hatırla.” “Varoluşu anlamsız bulanları anlamıyordu. Ona göre varoluşun sorunu nihayetinde anlamsız değil aşırı anlamlı olmasıydı. Katlanması zor olan da anlamsızlığı değil sonsuzcasına uzayıp giden anlamlarıydı. Şu sakin sakin yürüyen insanların kafalarının içinde ne dolaplar, ruhlarında kim bilir ne tufanlar dönüyor, bedenlerinin içindeki katilleri, maktulleri, âlimleri, adileri saklamak için kim bilir nasıl mucizevi bir mücadele veriyorlardı.” Bir ay önce, on altı yıldır çalıştığı gazeteden kovulmasının ardından Türkiye’yi terk edip Rio de Janeiro’ya yerleşme kararı alan gazeteci Salih’i, yıllardır müdavimi olduğu Nefaset Lokantası’nda, neredeyse ailesi haline gelen lokanta sahiplerinin düzenlediği veda yemeğinde başka bir “sonun başlangıcı” beklemektedir. Salih’in, kendi deyimiyle “zehirlenmiş bir topraktan” gitme hayali önce bir geçmiş aşk hikâyesine, sonra çocukluk hikâyesine takılır. Belleğin labirentlerinde geçmişe yapılan bu yolculukta iç içe geçen zaman parçaları, bir yandan bugüne bulaşıp onu belirsiz bir boşlukta asılı bırakırken, bir yandan da geleceği bulanıklaştırır. “Musa’nın Uykusu” ile tanıdığımız Tuğba Doğan ikinci kitabı Nefaset Lokantası ile günümüz Türkiyesi’nde hayatın somut gerçeklikleriyle boğuşan bireyin açmazlarını, ana karakteri Salih’in bakış açısıyla ele alırken, zaman ve coğrafya ikiliğinin kıskacında dile gelen varoluşun içsesini de anlatıya dahil ediyor. Kişi arzusuysa coğrafya kaderdir.

Sadece Rus edebiyatının değil, dünya edebiyatının da klasikleri arasında yer alan “Babalar ve Oğullar”ın yazarı İvan Sergeyeviç Turgenyev son dönem eserlerinden “Klara Miliç”te toplumsal meselelerden uzaklaşıp bireye yöneliyor. Yaşam ve ölümün sınırlarını yok edip mistisizmle örülü bir aşk hikâyesi sunuyor. Toplumun dayatmalarına boyun eğmeyen “Klara Miliç” ve kendi küçük dünyasında yaşayan Yakov Aratov’un yolu bir matinede kesişir ama genç adam sahnedeki Klara’nın ona olan ilgisini anlayamaz. Klara Miliç’in gizemli ölümüyle kendisine olan aşkını keşfeden Aratov için artık hayatın anlamı değişir. “Kürk Mantolu Madonna”nın kahramanı Raif Bey’i derinden sarsan bu eser Oktay Rifat ve Erol Güney’in çevirisiyle uzun bir aradan sonra yeniden Türkçede.

Hélène L’Heuillet, “Komşuluk: İnsanların Birlikte Varoluşu Üzerine Düşünceler” adlı çalışmasında bir arada yaşama pratiğinin felsefi açılımlarına odaklanırken, kent yaşamındaki bireyin hayatına dair çarpıcı durumların da altını çiziyor: Kimlikler, sınırlar, samimiyet, merak, üst komşu ile alt komşu arasındaki tahakküm ilişkileri ve sokakta yaşayan “dış” komşular… Komşuluk bugün olmazsa olmazımız; ne de olsa hepimiz komşuyuz artık. Émile adlı eserinde dünyada artık sürülecek toprak kalmadı diyen Rousseau şöyle dursun, Robinson Crusoe bile çocuksu muhayyileyi bir tarafa bırakıp el değmemiş bir ada olmadığının farkına varır. Dünyanın yuvarlak olması hasebiyle kaide gereği hepimiz komşu olsak da Kant’ın işaret ettiği üzere taşımacılığın gelişmesi ve –20. yüzyılda özellikle II. Dünya Savaşı’ndan sonra dörde katlanan– dünya nüfusunun artması kâğıt üstündeki bu gerçeği olgusal bir veriye dönüştürdü. Hepimiz birbirimize bağımlı hale geldik, başkasıyla muhatap olmamak için uzaklaşma bahanemiz kalmadı.

“Menekşeli Bilinç” Nezihe Meriç’in “Bozbulanık” ve “Topal Koşma”dan sonra üçüncü öykü kitabı olarak 1965’te yayımlanmıştı. Toplu Öyküler I cildinde yer alan ve altı öyküden oluşan kitabın yıllar sonra ilk kez ayrı basımı yapılıyor. Bir söyleşisinde öyküyü “insanın bir ruh halinin, herhangi bir olay karşısındaki durumunun kısmetine düşen zaman içinde bir gülüşünün, bir davranışının ustaca makaslanıverişidir” diye tanımlayan Nezihe Meriç, yazınımızda geleneksel çizgiyle yenilikçi yönelişler arasında bir köprüdür. Konuşma dilinin rahatlığı içinde yalnızlıkları, iç daralmalarını ustalıkla dile getirdiği öykülerinde samimi bir incelikle sevgiye, iyimserliğe, umuda da yer açar.