Eserlere Göre Listeleme

Yirminci yüzyılın başı, Osmanlı İmparatorluğu’nun etnik haritasının çizildiği, tebaanın etnik kökenlerine göre hesaplandığı, yerleşim alanlarının nasıl yeniden biçimlendirileceğinin sorgulandığı bir dönemeçtir. İttihat ve Terakki, Osmanlı Devleti’nin dinsel cemaatlere yönelik olarak kullandığı takibat metotlarını geliştirip “modernleştirerek” etnik kimlik temelli araştırmalar haline getirdi. Bir yanda etnik köken araştırmalarındaki “bilimsel” sıfatının cazibesi ve etkileme kudreti, diğer yanda milliyetçi politikaların harita, etnografya ve topografya üzerinde sınandığı “mühendislik” faaliyeti, 1913-1918 arasında imparatorluk nüfusunun bileşimini topyekûn değiştirdi. Fuat Dündar, İttihat ve Terakki’nin raporlar, kitaplar, araştırma heyetleri ve dergilerle biçimlendirdiği; nüfus kompozisyonuna dair gizli ve açık verilere dayanarak uygulamaya koyduğu ve en uzak bölgelerde en ince ayrıntısına kadar telgraflarla izlediği “iskân” politikalarını inceliyor. Rum, Bulgar, Ermeni, Kürt, Yahudi, Nasturi ve Süryanilere yönelik yer değiştirme, mübadele, tehcir, “yeniden iskân” etme siyasetinin hangi amaçlara dayandığını, bu amaçların nasıl biçimlendiğini ve kimler tarafından uygulandığını araştırıyor. Belge, harita, nüfus verileri, telgraflar ve şifreli emirlerle sürecin nasıl idare edildiğini çarpıcı bir biçimde ortaya koyuyor. Bu araştırma ile Anadolu’nun Türkleştirilmesi ve İslâmlaştırılmasının, coğrafyanın güvenilir “unsurlarla” tahkim edilmesinin, İttihat ve Terakki’nin milliyetçilik projesinin önemli bir ayağı olduğu anlatılırken, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e devreden etnografik mirasın ve bakış açısının ne olduğu da çarpıcı bir biçimde ortaya konuyor.

Anthony Giddens toplum bilimlerinde bir fenomendir. Çeyrek yüzyıldan fazla bir süre hiç azalmayan bir verimlilikle, hemen herkesin başvurduğu ve alanında dünyanın en yetkin isimlerinden sayılan bir toplum teorisyeni haline gelmiştir. Giddens'ın ilgilendiği alanlar, en yavan Kıta Avrupası felsefelerinden, kendi kendine yardım kitaplarının terapi sohbetlerine kadar geniş bir çeşitlilik sergiler. O, modernliğin hızla değişen dünyasında yaşamanın ne anlama geldiğini anlayabilmemize yardım eden yepyeni kavramlar geliştirmiştir. Bu kitaptaki söyleşilerin hepsi, İşçi Partisi'nin Britanya'daki zaferinin sonrasında gerçekleştirilmiştir. Bu söyleşiler, 'klasik' sosyolojinin yaratıcılarına yönelik çalışmalarıyla başlayıp 'düşünümsel modernite' başlığı altında dünya siyasetinin doğası hakkındaki düşünceleriyle sona ererek, 1970'lerin ilk yıllarından bugüne kadar Giddens'ın düşüncesinin bütününü kapsamaya çalışıyor. Teknik jargonun en alt düzeyde kullanıldığı, sohbet havasındaki bu söyleşilerde, günümüz dünyasına dair birçok hassas konuda çarpıcı fikirler bulacaksınız.

"Tarihin sonu", "ideolojilerin tükenişi", "evrensel değerlerin çöküşü" ve tüm bunlarla bağlantılı olarak düşünce ve sanat dünyasına iyice egemen olan "post-modernizm!" tartışmalarının asıl sorgulaması gereken bizzat "modernlik" değil midir? Günümüzün önde gelen toplumbilimcilerinden Alain Touraine, Modernliğin Eleştirisi'nde işte bunu yapıyor... Batı'da uzun süre bir yandan akıl utkusuyla, öte yandan da geleneklerin, inançların yıkımıyla özdeşleştirilen modernliği sorguluyor. Tarihsel çözümlemelerinden hareketle geliştirdiği düşünceler çerçevesinde, akıl adına keyfi egemenlikler ve tekbiçimciliğin dayatılmasını da, zorunlu olarak ırkçılığı, hoşgörüsüzlüğü, hatta din savaşlarını getirecek olan sınırsız çeşitliliği de reddediyor yazar: Özneye kulak vererek modernliğin yeniden kurulmasını ve dünyanın yeniden oluşturulmasını öneriyor. "Türk okurunun düşünceme göstereceği ilgiye çok özel bir önem veriyorum, çünkü Türkiye bu 'dünyanın yeniden oluşturulması'nın en etkin biçimde arayış halinde olduğu ülkelerden biri (...). Geçmişle gelecek arasında bir tercih yapmaya değil, bu ikisini bir araya getirmeye çaba gösteren bir ülke." - Alain Touraine, Modernliğin Eleştirisi'nin Türkçe baskısına Önsöz, 28 Şubat 1994-