Eserlere Göre Listeleme

Aydınlanma'nın, insanlar üzerinde bir dizi baskı kuran bir yanılsamalar çağı olarak görülmesi, postmodernizmle birlikte moda haline geldi. Toplum kuramları, büyük anlatılar olmakla eleştirildiler. 18. yüzyıl philosophelarının evrensel bilgi ve özgürlük vaadinin, Aydınlanma projesinin kendi içindeki sınırlama ve ikilemler tarafından yalanlandığı söylendi. Burada gözden kaçan bir husus vardır: Aydınlanma bizzat kendi içinde, önde gelen toplum kuramcılarının neredeyse tamamı tarafından eleştirilmiş, zayıflıklarına dikkat çekilmişti. İşte. Alex Callinicos'un, kuramlarını oluşturdukları bağlamı yeniden inşa ederek tarihsel bir perspektiften ele aldığı isimler de, Aydınlanma'nın özgürleşme iddiasını, eleştirel yaklaşımı elden bırakmadan taşıyan düşünürler. Toplum kuramının modern felsefedeki merkezi temalarla, politik ekonominin gelişimiyle ve evrimsel biyolojinin etkinliğiyle bağlarını kuran Callinicos, son iki yüz yıla damgasını vuran pek çok kuramcıyı inceliyor. Montesquieu, Adam Smith ve İskoç Aydınlanması, Hegel, Marx, Tocqueville, Mill, Maistre, Gobineau, Darwin, Spencer, Kautsky, Nietzsche, Durkheim, Weber, Simmel, Freud, Lukacs, Gramsci, Heidegger, Keynes, Hayek, Parsons, Frankfurt Okulu, Levi-Strauss, Althusser, Foucault, Habermas, Bourdieu, Beck ve Giddens. Callinicos'un kitabını bu tür 'toplayıcı' kitaplardan ayıran özellikleri, dönemler yerine sorunlara yoğunlaşması, her düzeydeki okura hitap eden açık ve net anlatımı. Ve Marksist pozisyonu.

Annesini öldüren kız öğrenci, Evini terk eden karısını ve ailesini katleden genç koca, Anne-baba ve kardeşlerinin hayatına son veren kadın, Sevgilisini öldürüp, kafasını keserek çöpe atan genç adam… Bu haberler artık manşetlik değer taşımıyor. Dünya geçmiş asırlara göre daha müreffeh fakat hayat standartlarının yükseldiği, zenginliklerin arttığı toplumlarda şiddet azalmıyor, hatta artıyor. O halde toplum neden böyle oldu? Dünya topluluğu nereye gidiyor? Her gün önünden geçtiğimiz bir toplumsal histeriyle karşı karşıyayız. Suçluların çoğu da akıl hastası değil. O halde sebep nedir? Tahammülsüzlük mü? “Öteki”nin duygusuna kayıtsızlık mı? Yoksa empati eksikliği ve bencillik yükselen bir trend mi? Prof. Dr. Nevzat Tarhan, kitabında dikkat çekici tespitlerde bulunuyor. Yazar, bireysel ve toplumsal şiddet ilişkisini irdelerken, sosyal şizofreniden bahsediyor ve şizofreninin bireyden topluma doğru yayıldığını söylüyor. Bireyler arasında olduğu gibi, toplumlar arasında da güç ve kişilik çatışmalarının temel psikolojik dinamiği taşıdığından bahsediyor. Hem geçmişteki toplumları inceliyor hem de günümüz toplumunu, bireyler üzerinden biyolojik ve psikolojik verilerle tahlil ediyor. Sosyal şizofreni nedir ve nasıl oluşur? Toplumsal kabulde ‘zihinsel hijyen’ olarak “empati”nin önemi nedir? Basit bir hastalık gibi görünen depresyon ne kadar tehlikeli? Toplumsal olayları erkek ve kadın farklı mı algılar? Nedir bir arada yaşamayı bunca zorlaştıran? Neden kimse kimseye, hatta kendine katlanamıyor? Bireysel çabalarımız toplumsal bir dirilişe nasıl yol olur? Prof. Dr. Nevzat Tarhan, kitabında bu sorulara cevap arıyor ve toplum psikolojisini örnek güncel olaylar üzerinden irdeleyerek, bu kez okurlarına, sosyal şizofreniden toplumsal empatiye giden yolda rehberlik ediyor.

“Platon’dan Makyavel’e pek çok düşünürce sorgulanıp geliştirilmeye çalışılan ‘Devlet ve İktidar’ kuramına; ‘insan doğasına ilişkin çözümlemesiyle, insanın uygarlık tarafından değiştirilmemiş doğal halinin, birçok açıdan daha üstün olduğu’ düşüncesiyle katkıda bulunmuştur. Modern demokrasi anlayışının temelini oluşturan toplum sözleşmesi öğretisiyle ünlenen, J.J. Rousseau’nun ‘Toplum Sözleşmesi’ adlı yapıtı Fransız Devrimi’nin de esin kaynağıdır. Bütün hükümetlerin, yönetilenlerin onayına uygun biçimde kurulduğu bir düzeni savunan bu yapıta göre, ‘Toplumun temeli, kişilerin korunma karşılığı kendi istemlerinin tamamını, bütünün istemine teslim etmesiyle imzalanmış bir sözleşmedir.‘ Yazar bu yapıtında Devrim’in çağrısına uyup, genel seçim hakkı olan bir cumhuriyet istemiş, yurttaşların eşitlik, özgürlük, kardeşlik haklarından yana olmuştur.”