Yazara Gore Listeleme

Edebi öfkenin çocuksuz babalarından Thomas Bernhard, yapıtında ana izleği olan yalnızlık, anne babaya duyulan nefret ve ülkesi Avusturya ile aşk-nefret ilişkisini Goethe Öleyazıyor'da da aynı ısrar, dirençle işliyor, trajik anlar ve komik durumları ustaca bir ironiyle yazınsallaştırıyor. Goethe Öleyazıyor'da, Thomas Bernhard'ın belirli bir dönemde yazdığı (İlk olarak seksenli yılların başında gazetelerde yayımlanan), eskiyi ve yeniyi buluşturan, bize epey tanıdık gelen dört öykü, başka bir deyişle bildik hikâyeler yer alıyor. "Goethe Öleyazıyor" başlıklı ilk öykü anakronik biçimde, ünlü Alman yazın ustası Johann Wolfgang von Goethe'nin ölüm günü olan yirmi iki martta, Avusturyalı felsefeci Ludwig Wittgenstein'la yüz yüze tanışma isteğini üçüncü kişiler aracılığıyla aktaran, ironik bir üslupla Goethe'nin diline de öykünen ve onu hicveden bir öykü. Anne baba ile çocuk arasında yaşanan çatışmayı, yarayı işaretleyerek anlatma yolunu seçen "Montaigne" ve "Yeniden Görüşme" başlıklı öyküler çocuğun gözünden, anne babaya duyulan öfkenin dışavurumu olarak da okunabilecek birer taşlama. "Alev Alev Yandı..." öyküsünde ben-anlatıcının ülkesi Avusturya ile yaşadığı gelgitli ilişki kısa ve öz biçimde rapor ediliyor. Bu dört öyküden oluşan toplamda yer alan iki uzun öyküden ilki "Goethe Öleyazıyor" anakronizmi ve üslubundaki olağanüstü hicvetme başarısıyla öne çıkarken, "Yeniden Görüşme" başlıklı öbür uzun öykü de bütün yapıtında aile temasından hemen hiç kopmayan Thomas Bernhard'ın öyküleri arasında bir doruk sayılabilir. Fatih Özgüven'in yetkin çevirisiyle Goethe Öleyazıyor, biçem ustası ve "kara hikâye" anlatıcısı Thomas Bernhard'ı bütün sadeliğiyle okuyabilmek için kısa metrajlı ama heyecan verici bir patika.

Kavramlara edebiyatın içinden bakan denemelerden oluşuyor Sessizin Payı. "Adalet"i Dostoyevski'nin, "vicdan"ı Tolstoy'un, "merhamet"i Orhan Kemal'in, "utanç"ı J. M. Coetzee'nin, son yılların vazgeçilmez "kutuplaşma"sını Peyami Safa'nın penceresinden okuyan denemeler. Edebiyat yapıtlarıyla "dışarısı" arasında sert geçişlerle ilerleyen, kitap sayfalarıyla şehrin sokakları, duruşma salonları, tarihin yıkıntıları arasında gidip gelen yazılar. İki sorunun cevabını arıyor Gürbilek. Birincisi: Sessizin - henüz konuşmayanın, konuşma imkânı olmayanın, artık konuşamayacak olanın- el konulmuş payını geri alabilir mi yazı? İkincisi: Yazarlar konuşamayanlar adına da konuştuklarına inanmak ister. Ama yazının da bir sessizi vardır. Sessizin payına bu kez kendisi el koymadan var olabilir mi yazı?

"Tüm ömrüm boyunca çok şehir dolaştım; Arap, Acem, Hint ve Türk bölgelerinde birçok şehirler ve kaleler gördüm, fakat bu dünya üzerinde Amid şehri gibi bir şehir daha görmedim ben. Kimseden de böyle görkemli bir yerin tasvirini duymadım." -Nasır Xosro- İranlı alim ve seyyah Nasır Xosro, 1046 yılında Merv'den Sarahs ve Nişabur'a... Kazvin'e gider. Handan ve Şemiran'dan sonra Hoy'a varır. Devamında da sırasıyla Muradiye, Van, Vestan, Ahlat, Bitlis, Kıf Onzor kalesi, Erzen, Meyafarkin, Amed, Diyarbekir, Harran, Kızıl, Suruç, Menbiç, Halep, Sermin ve Maerretül-numan ve Kevimat, Hamat ve Urke, Trablus, Kalemun, Traberzan, Cübeyl, Beyrut, Seyda ve Sur'dan geçerek Akka'ya varır. Kudüs'ten Mekke ve Medine'ye gider. Yaklaşık 7 yıl süren bu yolculuk boyunca gördüklerini ve duyduklarını not eder, daha sonra da bu notları "Sefername" adıyla kitap olarak yayımlar.

Ezeli Kalıcı Hikmet tabiri, Leibniz tarafından ortaya çıkarıldı. Fakat içeriği nesneler, canlılar ve zihinler dünyası için vazgeçilmez bir ilahi gerçekliği tanıyan metafizik ruhta ilahi gerçekliğe benzer ve hatta onunla özdeş bir şey bulan psikoloji, insanın nihai hedefini bütün varlık aleminin içkin ve aşkın kaynağının bilgisi olarak gören ahlak zamanı bilinmeyecek kadar eski ve evrenseldir. Dünyanın her bölgesindeki ilkel insanların geleneksel ilimlerinde Ezeli Hikmetjn temelleri bulunabileceği gibi, gelişmiş dinlerin her birinde de tam olarak gelişmiş biçimleri mevcuttur. Evet, bu kitap bir Ezeli Hikmet antolojisidir, fakat bir antoloji olmakla beraber profesyonel edebiyatçılardan çok az alıntı içermekte, bir felsefe tanımlamakla birlikte profesyonel filozoflardan neredeyse hiçbir alıntı yapmamaktadır. Bunun nedeni çok basittir. Ezeli Hikmet temelde nesneler, canlılar ve zihinler dünyası için önemli olan tek ilahi gerçeklikle ilgilenmektedir. Fakat bu tek gerçekliğin mahiyeti kendilerini kalben saf, ruhen fakir, sevgi dolu kılarak belli şartları sağlayan kimseler dışındakilerce doğrudan kavranamayacak şekildedir. Bunun neden böyle olması gerektiğini bilmiyoruz. Bu, hoşlansak da hoşlanmasak da makul ve olası olmasa da kabul etmemiz gereken gerçeklerden biridir.