Yazara Gore Listeleme

Osmanlıların Balkanlardaki ilerlemesi 16. yüzyılın başlarından itibaren Orta Avrupa’ya doğru yönelince önce Kıta Avrupası, ardından da İngiliz siyaseti Osmanlı gerçeği ile tanışmak zorunda kaldı. İtalyan sınırına dayanan Osmanlılara karşı Avrupa’da İspanya’nın, Fransa’nın ve hatta tüm Hristiyan âleminin dahi karşı koyamayacağı algısı oluştu. Çünkü kendi ifadeleriyle “Büyük Türk, tüm Hristiyan kralların sahip olduğundan daha fazla zenginliğe, daha fazla ata, hepsinin yapabileceğinden daha fazla topa sahipti.” Bu ilerleyiş karşısında oluşan bir Türk tarihi yazma geleneği çoğu zaman genelde Doğulu, özelde Türk kökenli toplumları sabit kategoriler içinde sunma ve klişelerle tanımlama gibi zaaflarla malul olsa da zaman içinde, özellikle de Avrupalı yönetimlerin Osmanlı’yı Levant bölgesinde bir ticaret ortağı olarak görmeye başlamalarından sonra yumuşayan tonlara ve doğrudan gözlemlere dayanan eserlere alan açmıştır. Erken Modern İngiltere’de Türk İmgesi adlı bu çalışmada Dr. Anders Ingram, İstanbul’un fethinden Karlofça Antlaşması’na kadar Osmanlıların Avrupa’daki ilerlemesinin İngiliz kaynaklarına ve İngiliz tarihyazımına nasıl yansıdığı üzerinde duruyor. Kültür tarihçisi kimliği ile İngilizlerin Osmanlı ve İslam dünyası algısını popüler siyaset kitapları, seyahat yazıları, iki dünya arasındaki geliş gidişler ve söylenceler üzerinden inceliyor.

Son çeyrek yüzyılda dünya ve Ortadoğu?daki gelişmeler sonucunda İslamiyetin daha bir popülerlik kazandığı, buna paralel olarak İslam üzerine yeni araştırmaların, incelemelerin yayınlandığı gözleniyor. Bu durumda dine farklı açılardan bakan çalışmalar da özel bir önem kazanıyor. Elinizdeki kitap İslamiyeti, çoğu çalışmadan farklı olarak eleştirel bir gözle, bilimsel bir bakışla inceliyor. Kitapta, Çarlık Rusyası ve Sovyetler Birliği'nde İslam tarihi üzerine yapılmış incelemelerin dökümü çıkarılıyor, bu çalışmalar geniş bir şekilde özetleniyor. Öncelikle bilimsel sosyalizmin din karşısındaki tutumu Marx, Engels, Lenin ve Stalin gibi teorisyenlerin eserlerine başvurularak özetleniyor. Ardından İslamiyetin hangi sebeplerle Çarlık Rusyası'nın gündemine girdiği sorgulanıyor ve dönem boyunca yapılmış çalışmalar eleştirel bir gözle değerlendiriliyor. Devamında Sovyetler Birliği'nin dine karşı tutumu, Müslüman Asya halklarına karşı yaklaşımı, bu alandaki uygulamaları etraflıca ortaya konuyor. Özel bir ağırlık verilen İslam tarihi araştırmaları alanında yapılmış çalışmaların incelendiği bölüm, kitabın en dikkat çekici kısmını oluşturuyor

Türkçe edebiyat tarihinde kadın yazını, yalnızca edebi değil, aynı zamanda siyasi ve toplumsal bir varoluş mücadelesinin de alanı olmuştur. Kadın yazarlar, geç Osmanlı’dan erken Cumhuriyet dönemine uzanan süreçte, erkek-egemen edebiyat kamusu ve kanonik yapılanmaların sınırlarını aşarak kendi sözünü kurmanın yollarını aramışlardır. Ancak bu üretim, edebiyat tarihi yazımında çoğunlukla marjinalleştirilmiş ya da eril normların belirlediği çerçevede okunmuştur. Edebi Babanın Reddi, 1895’ten 1950’ye dek Türkçe edebiyatın içinde kendine yer açmaya çalışan kadın yazarların üretimlerini, onların özgün manevralarını ve edebi patikalarını takip eden bütünlüklü bir analize katkıda bulunuyor. Edebiyat tarihi yazımının ıskaladığı metinleri mercek altına alırken, kanon dışına itilen kadın yazınının eril vesayete karşı nasıl bir mücadele verdiğini; kadın yazarların kendi anlatısal stratejilerini, erkek şiddetine ve ataerkine karşı geliştirdikleri eleştirel söylemleri ve edebiyat içindeki yerlerini nasıl inşa ettiklerini de gösteriyor. Kadın yazınına özgü deneyimleri ve anlatısal pratikleri tanıyan bir eleştiri mümkün mü? Bilge Ulusman, edebiyat tarihçiliğinde bir kadın yazını tarihçiliğinin gerekliliğini vurgularken, kadın yazarların edebi ve siyasi mücadelelerini birlikte ele alan bir eleştiri modeli sunuyor.

Osmanlı’yı Tahayyül Etmek: Tarihsel Romanda Fatih Temsilleri, Cumhuriyet’ten günümüze dek tarihsel romanlarda Fatih Sultan Mehmet’in edebi temsilleri çerçevesinde Osmanlı geçmişinin nasıl anlatıldığının izlerini sürüyor. Edebi bir karakter olarak Fatih’in metinleştirilmesi üzerinden Türkiye’de edebiyat ürünlerinin politik ve toplumsal işlevinden tarihsel roman algısına, kolektif hafızanın inşasından resmî tarihyazımına, Osmanlı geçmişinin algılanışından yeni bir milli hafıza kurulmasına ve modern ulusun tahayyülünden milli kimliğin oluşturulmasına kadar birçok sorun hakkında verdiği önemli ipuçlarının bir analizini yapmayı deniyor. Böylece Türkçe edebiyatta Osmanlı’nın geçmişi algısının tezahürleriyle birlikte tarihsel roman yazımının serüvenini tarihsel ve kültürel bir bağlamda tartışmaya açıyor.