Eserlere Göre Listeleme

Edebiyattan sosyolojiye farklı alanlarda çok sayıda eser veren Elias Canetti, bu kez de yalnızlık, ölüm, iktidar ve dil temalarını işlediği Sinek Azabı’yla okur karşısında. On yıllardır not aldığı ve daha önce yayınlanmamış aforizmalar, alıntılar ve hatıralardan oluşan bu eserde büyük edebiyatçı ve düşünürün zihninde beliren kıvılcımların ve düşünüş tarzının izini sürmek mümkün. Canetti eserini dilin müthiş kuvvetinin bilinciyle kaleme alırken, 20. yüzyılın büyük bilgesinin derin yaşam deneyimini değerlendirmek de okurlarına kalıyor. “Her sözcüğün şiddetle etkilediği bir kurbanı vardır; bazen düşünüyorum da, galiba bütün sözcüklerin kurbanıyım ben. Yakayı sıyırabildiğim kelimeler, sadece kâğıda aktarabildiklerim; bunlar beni sakinleştiriyor; bu sözcükleri kullanmama müsaade edilmiş gibi; ölüp gittiğim zaman, beni artık tahrik etmeyeceklerinden eminim, her ne kadar o zaman bile, hatta asıl o zaman var olacaklarsa da.”

A kızım, sinek kadar kocan olsun, başında bulunsun; sinek kadar olsun ama olsun...” Nasıldır mesela... Bir ayyaşın karısı olmak... bir apartman kapıcısının karısı... bir tornacının... bir cücenin... bir imamın... bir kuryenin... bir marangozun karısı... gardiyanın karısı... kasabın karısı... çok genç bir adamın karısı... ince ruhlu bir adamın karısı... bir işçinin karısı... avare bir adamın... bir adamın ikinci karısı... bir demiryolcunun karısı... bir tüccarın... bir sünepe adamın... bir emeklinin... bir oburun... bir lüzumsuz adamın... bir şoparın... ilkaşkının karısı... bir saz âşığının... bir kader kurbanının... yakışıklı bir adamın karısı... bir şairin karısı... yaşlı bir adamın karısı... bir garibanın... babasının karısı... ya bir de oğlunun... Nasıl bir yaşantıdır, neler hissettirir, nasıl katlanılır, safası nasıl sürülür, hayalleri nicedir... Kuvvetli bir gerçekçilikle, ama mizahla, ama sevgiyle kurulmuş “eş durumu” fantezileri... “Kadınlık durumlarındaki” ezilmişliği, yoksunlukları, ama onunla beraber direnç ve “ayakta kalma” stratejilerini de yansıtan, yaşama heyecanı taşıyan iştahlı bir anlatı... Hatice Meryem’den, “... karısı olma” hallerine dair bir kinizm şaheseri...

Hala her yaz yeni türler buluyorum: beklenmedik keşifler, tüm bu zaman boyunca burada olduğum hâlde sayıları çok az olduğundan yakalayamadığım sinekler... Yeni türler avlamanın getirileri azalmaya başlayınca kendimi gizem çözmeye veririm herhâlde. Bazı türler her şeyden önce esrarengiz olmalarıyla biliniyor. Bunların en büyüklerinden biri Doros... Bilmecenin çözüldüğü söylentilerini duyarım bazen. Birisi larvasını bulmuş ve yer altındaki köklerin içinde yaşayan bir tür yaprak bitiyle girift ilişkisini aydınlatmış derler fakat henüz inandırıcı bir delil yok ortada. Doros profuges’in aşırı değişken davranışları olayı daha da güç bir hâle getirir. Büyük ve çekici olmasına, diğer hiçbir böceğe benzememesine ve hemen hemen tüm Avrupa ülkelerinde görülmesine karşın hakkında neredeyse hiçbir şey bilmiyoruz. Ne yediğini ve neden düzensiz aralıklarla gözlendiğini bilen yok. Bir yerlerde ansızın ortaya çıkıyor, tek bir örnek ve sonra tekrar görülmüyor. Her yerde çok ender. Birinin aynı yerde iki tane bulması olağan dışı. Neden? Bunun yanıtını kesinlikle bilmiyorum. Fakat adada yedi tane yakaladım, ki bu, Avrupa için olağanüstü bir rekor, dolayısıyla da birtakım teorilerim var. Diyelim ki larvalar yer altında ve toprağın yapısına duyarlı... Belki de kireçli toprakları seviyor. Ender oluşunu açıklayabilir bu. Değişken aralıklarla görülmesi de gelişiminin birkaç yıl almasına bağlı olabilir, bu da her yıl uçmadıkları anlamına gelir. Bendeki yedi örneğin dördü aynı yıldan, üçü başka bir yıldan. Bu seferlerin dışında gölgelerini bile görmedim. Yapbozun bir parçası bu olabilir. Bir başka olası açıklama da, Doros yalnızca bir iki gün uçup sonra ölüyor olabilir, tıpkı bir mayıs sineği gibi. Koleksiyoncu için onu görmek yalnızca bir şans işidir belki. Ancak yerinden hiç kıpırdamayan biri yedi tane birden görebilir. Hüzünlü bir şey yok mu bunda?

Bitki olsun, hayvan olsun, insan olsun, her canlının bir varoluş sebebi vardır. Tüm canlıların uyum ve huzur içinde yaşaması gerekirken, maalesef çağımızın insanlar üzerinde yarattığı stres, istenilen huzurlu yaşamı engellemektedir. Yazarın kuş sevgisi 88’li yıllardan gelmektedir. 21. yüzyılın yarattığı zor yaşam koşulları nedeniyle insanlar hem bitkileri hem de hayvanları koruma düşüncelerini yitirmeye başlamıştır. Yazar, bu eseriyle kuşları sevmenin, insanların hemcinslerini sevmesiyle kök salacağına olan inancını savunmaktadır. Tıpkı hayvan ve bitkiler gibi insanların da uyum ve huzur içinde bir ömür geçirmelerini arzu etmektedir. Sade bir dille yazılmış olan kitabım umarım gençlere hayvan sevgisini aşılar ve insanlar arası sevgiye de örnek olur, ayrıca kitabımı okuduktan sonra içinde yeşeren bu sevgiyle kuş beslemeye de başlarlar. (Tanıtım Bülteninden)