En Son Eklenenler

Meşa Selimoviç, Derviş ve Ölüm'de mutlak dinî doğrular üzerine kurulu dünyasında yaşayan Mevlevî şeyhi Ahmed Nureddin'in, erkek kardeşinin suçsuz yere tutuklanıp idam edilmesinden sonra düştüğü derin karmaşayı resmediyor. Suç, ceza, adalet, din ve otorite kavramları çerçevesinde insanın ruh dünyasındaki çelişkileri, gelgitleri incelikle işliyor. 1967'de yayımlanan Derviş ve Ölüm, değişik dönemlerde birçok eleştirmenin övgüsünü kazanan, sinemaya uyarlanan, MEB'in tavsiye ettiği 100 Temel Eser listesinde yer alan, otuz dile çevrilmiş ve birçok önemli edebiyat ödülüne layık görülmüş bir başyapıt. “Modern(ist) edebiyatçıların benmerkezci hayalciliğin pençesinde kıvrandığı bir dönemde Selimoviç, dervişliğe, ölüme ve adalet(sizlik)e ilişkin bu ölümsüz eseri yazmıştır. […] Mahmut Kıratlı’nın enfes çevirisinden okuyacağınız eser, bu yönüyle, yani ahlaki olanla politik olan arasındaki çatışmayı eksene alması, geleneksel bilgeliğin modern zamanlarla karşılaşması, ‘öteki’nin ölümü üzerinden adaleti sorgulaması bakımından son derece değerli bir hikâyedir; çok önemli bir meseleyi önümüze getirir.”

Türkiye’de ve dünyada doksanlı yılların sonuyla iki binli yılların başları pek çok canlı tartışmanın yapılması açısından oldukça önem arz eder. Metin Önal Mengüşoğlu, Zihni Karışıklar İçin Alışkanlık Reçetesi kitabında bu yıllarda kaleme aldığı yazılarını bir araya getiriyor. Selim Kalp, Sahih Din ve Dünya Nimetleri olmak üzere üç bölümden oluşan eser sadece bölüm başlıklarıyla dahi bu dönemin panoramik ve eleştiri yoğunluklu sunumunu başarıyla gerçekleştiriyor. Zihni Karışıklar İçin Alışkanlık Reçetesi ideolojilerin, anlayışların özelliklerini; birbirlerini etkileme ve birbirlerinden etkilenme süreçlerini; Müslümanlık iddiasını savunanlar arasındaki figürlerin fikri seyahatlerini; muarız belledikleri kaynaklara dönüşe dair Protestanlık üzerinden kurguladıkları dili; güya dini popülerleştirme tekniklerini içeren sırlı anlatıları ve körü körüne bağlılıkların, ham hayallerin, zanların ve evhamların gündelik hayatta nasıl karşımıza çıktıklarını dönemin öne çıkan mevzuları üzerinden işlenmiş bir biçimde gözler önüne seriyor. Elbette kitaptaki denemeleri var kılan yaşama modellerinden, toplumsal hayattaki karşılıklarının bir kısmının aşıldığına dair yeni işaretlerin mevcudiyeti de göz ardı edilemez. Bir hafıza tazelemesi, nerelerden nerelere gelindiğinin görülebilmesi bakımından da eser yeni bir bakış açısıyla okunmayı hak ediyor.

Yıl 1913. Balkan Harbi yenilgisinin ertesi... Halk yılgın, yoksul, hatta aç... Rumeli'den gelen çaresiz göçmenler, İstanbul sokaklarında bir lokma ekmeğe muhtaç, başlarını sokacak yer arıyorlar. Kolera kol geziyor... Osmanlı, İtilafçılar'ın kararsız, ürkek idaresinde, Edirne'yi düşmana teslim etmek üzere... İttihatçılar Talat Bey'in önderliğinde bir araya gelip Babiali'yi basar, idareye el koyarlar ve Padişah'ın da onayı ile Mahmut Şevket Paşa'yı sadarete getirirler. Ancak İtilafçılar buna, sadrazama suikast düzenleyerek karşılık verir. Sadrazam Mahmut Şevket Paşa'nın öldürülmesi, koca imparatorluğun hazin sonunu getirecek, İttihatçılar'ın iktidara geçmesiyle, bu parti içinde sivrilecek olan birkaç kişinin dar ve haris görüşleri, Osmanlıyı yavaş yavaş batağa sürükleyecektir... Osman Aysu, bu tarihi atmosferde İstanbullular'ı anlatırken; okuru, emekli mülazım Şahap, umutsuz aşkı Kevser ve Suphi arasındaki aşk üçgeninin de içine çekiyor. Aşk... Savaşta da yoklukta da açlıkta da her zaman aşk...

İnci Enginün bu kitabında gazetenin edebiyat üzerindeki etkisini göstermeyi amaçladığı gibi türleri de kendi içinde müstakil olarak ele almıştır: Nesir (makale, hatıra, gezi, mektup, tarih) roman ve hikaye, şiir, tiyatro tenkit. En büyük çatışmanın güçlü geleneği dolayısıyla şiir alanında yaşadığı edebiyat dünyasında uzunca bir gezintiyi andıran bu kitapta, çok iyi tanınan yazarlar gibi, bu tür bir incelemeye ilk defa girenler de bulunmaktadır. Bu kapsamlı incelemenin edebiyatla ilgilenenlere ve özellikle üniversite gençliğine yararlı olacağını umuyoruz.