En Son Eklenenler

Yıl 1913. Balkan Harbi yenilgisinin ertesi... Halk yılgın, yoksul, hatta aç... Rumeli'den gelen çaresiz göçmenler, İstanbul sokaklarında bir lokma ekmeğe muhtaç, başlarını sokacak yer arıyorlar. Kolera kol geziyor... Osmanlı, İtilafçılar'ın kararsız, ürkek idaresinde, Edirne'yi düşmana teslim etmek üzere... İttihatçılar Talat Bey'in önderliğinde bir araya gelip Babiali'yi basar, idareye el koyarlar ve Padişah'ın da onayı ile Mahmut Şevket Paşa'yı sadarete getirirler. Ancak İtilafçılar buna, sadrazama suikast düzenleyerek karşılık verir. Sadrazam Mahmut Şevket Paşa'nın öldürülmesi, koca imparatorluğun hazin sonunu getirecek, İttihatçılar'ın iktidara geçmesiyle, bu parti içinde sivrilecek olan birkaç kişinin dar ve haris görüşleri, Osmanlıyı yavaş yavaş batağa sürükleyecektir... Osman Aysu, bu tarihi atmosferde İstanbullular'ı anlatırken; okuru, emekli mülazım Şahap, umutsuz aşkı Kevser ve Suphi arasındaki aşk üçgeninin de içine çekiyor. Aşk... Savaşta da yoklukta da açlıkta da her zaman aşk...

İnci Enginün bu kitabında gazetenin edebiyat üzerindeki etkisini göstermeyi amaçladığı gibi türleri de kendi içinde müstakil olarak ele almıştır: Nesir (makale, hatıra, gezi, mektup, tarih) roman ve hikaye, şiir, tiyatro tenkit. En büyük çatışmanın güçlü geleneği dolayısıyla şiir alanında yaşadığı edebiyat dünyasında uzunca bir gezintiyi andıran bu kitapta, çok iyi tanınan yazarlar gibi, bu tür bir incelemeye ilk defa girenler de bulunmaktadır. Bu kapsamlı incelemenin edebiyatla ilgilenenlere ve özellikle üniversite gençliğine yararlı olacağını umuyoruz.

"Genç Türkler" diye de adlandırılan, Avrupalıların verdiği Fransızca "Jeunnes Turcs" adıyla tanınan Yeni Osmanlılar Cemiyeti işte böyle bir ortamda oluşturuldu. Bir grup Osmanlı aydınının bir mesire yerinde bir araya gelerek temellerini attıkları bu yeni oluşumun en temel sorunu, ülkenin rejim meselesini bütün boyutlarıyla tartışmaktır. Yeni Osmanlılar da tıpkı Tanzimat'ın kabulünü sağlayan öncüleri gibi, Tercüme Odası veya Batılı eğitim kurumlarında yetişmişlerdir. Tanzimat'ı birçok açıdan yetersiz bularak eleştiren bu aydınlar topluluğu, Batı dünyasınının sistemlerini mekanik ve yüzeysel bir anlayışla kabul eden Tanzimatçıların kendi kültürlerini ihmal ettiklerini söylemekle, eleştirilerini bu alanlarda yoğunlaştırmaktadırlar. Buna karşılık da daha bilinçli biçimde modernleşmeyi, İslami temeller üzerinde evrimleştirilmesi gereken ve Osmanlı gerçeklerini de dikkate alan bir anlayışı savunmaktaydılar.

Stefan Zweig, Napoléon döneminin, önemi uzun süre göz ardı edilmiş bir kişiliği üzerine kaleme aldığı bu derinlikli karakter analiziyle bizlere bir kez daha hatırlatır: Özellikle politikanın etki alanında, tarihin seyrini belirleyen kişiler, göz önünde olan, aydınlık ideallerin güdümüyle hareket eden, kendilerine destansı mizaç atfedilen kahramanlardan, politikacılardan, liderlerden ziyade, yazarın "arka plan tipleri" olarak betimlediği kişilerdir. Göz önündeki kahramanlardan daha değersiz görülen, tüm hamlelerini sessizce tarih sahnesinin kulisinde planlayan, becerikli figürler… "Napoléon'un yüz yıl önce söylediği gibi, politika 'la fatalité moderne', 'çağdaş yazgı' haline gelmişse eğer, bizler de karşı savunma olarak bu güçlerin arkasındaki insanları, dolayısıyla onların iktidarlarının tehlikeli gizemini öğrenmeliyiz. Joseph Fouché'nin hayat hikâyesi de politik insan tipolojisine böyle bir katkı olsun."