Eserlere Göre Listeleme

Zaten hayatın zevkinde, eleminde o başka ne bulmuştu ve ne bulacaktı? Eziyet, daima eziyet, sonsuza kadar eziyet değil mi? Herkeste böyle miydi, diye merak etti, hayır, mesela şu geçenlerin hepsi onun fikrinde yer etmiş bu şeylere kim bilir ne kadar yabancıydılar! “19. yüzyılın sonunda yazılan bu hikâyelere erkeklerin kadınlar hakkındaki düşünceleri, aşka dair söylemleri ve hayatta kadınlar ile erkeklerin oynadıkları rolün etkisi gibi temalar girer. Mehmet Rauf edebiyatının genel özelliklerini oluşturan bu unsurlar yazarın üslubunu da etkilemiş, aşk, kadın ve bunlarla birlikte düşüncelere dalan erkeğin iç muhasebeleri tabiatı da içine katan benzetmelerle süslenmiştir.” Seval Şahin

İmam-ı Gazâli, insanlık tarihinde nev’i şahsına münhasır büyük bir İslam mütefekkiridir. En mühim eseri de hiç şüphesiz ki İHYÂ-U ULÛMİ’D-DÎN’dir. Çünkü İslam tarihinde, ne şarkta ne de garpta bu mevzuda böyle bir eser yazılmamıştır. Alimler onu çokça övmektedir. Örneğin; hadis hafızı imam Zeyneddin Ebul-Fazl el-Irakî [806 Milad.] “İHYA” hakkında şunları söyler: “O İslâmî kitapların büyüklerindendir.” Gazâli’nin muâsırı ve İmamı Haremeyn’in talebesi Şeyh Abdul-Gafır El-Farisî: “İHYA, Gazâli’nin eşsiz eserlerindendir,” der. Şeyh Ebu-Muhammed el-Kâzerûnî: “Eğer bütün ilimler yok olsa, hepsi İHYA’dan çıkabilir.” der. İmam Nevevî hazretleri “İHYA” yı çok beğenir ve onu son derece takdir ederdi. Bu ve benzer sözlerin mübalağadan ibaret olduğunu farzetsek bile yine de bunlar en azından halkın bu kitabın tesirinde kaldığına delalet eder. Ayrıca alimlerin onu mütalaa ettiğinin delilidir.

İmâm Gazâlî hazretleri İhyâu Ulûmi'd-Din isimli bu kitabını İslam ümmeti için bir ıslah projesi niteliğinde kaleme alınmıştır. Asrımızın büyük alimi Ebu'l Hasen en-Nedvi eserin bu yönüne şöyle işaret ediyor: Anlaşılmaktadır ki müellif kitabın Müslümanlara yol gösterici olması ve diğer yazılan kitaplara ihtiyaç bırakmayarak İslami bir kütüphane yerini tutması için akaid, fıkıh, nefis terbiyesi, ahlakı güzelleştirme, ihsan mertebesini elde etme, hayırlı işlere özendirip, kötü işlerden sakındırma gibi konuları, kalpleri yumuşatan ince hikmetlerle dolu nasihatleri, imana ve salih amel işlemeye teşvik edici, kalbin hastalıklarına karşı kişiyi uyarıp bu hastalıkları izah ederek tedavisini açıklayan birçok hususları kitabına almıştır. İhyâ kitabı bir bütün halinde ıslah ve irşat kitabı olarak adlandırılabilir. Burada musannif bir mürşit ve bir mürebbi gibi hareket etmiş ve kitabı İslami bir kütüphane kurar gibi telif etmiştir. Bu sebeple kitap akaid, fıkıh, nefis terbiyesi, ahlakı güzelleştirme, ihsan makamlarına ulaştırılması gibi konuları ihtiva etmektedir.