En Son Eklenenler

Neden Tanrı, Noel Baba’dan ya da Fang ortamındaki atalar Beyaz Öcü’den daha önemlidir? Cevabın gayet basit olduğu düşünülebilir: İnsanlar, Tanrı ile ataların varlığına inanırken Noel Baba ile Öcü’nün varlığına inanmaz. Ne var ki bu bir neden değil, sonuçtur. Bazı doğaüstü kavramlar öyle tasavvur edilir ki dünyadaki gerçek şeylere ve faillere atıfta bulunduğu çok bariz ya da en azından mümkün görünebilir. Mesele, bunun nasıl gerçekleştiğini açıklamaktır. Din, insanlık tarihinin en gizemli ve karmaşık olgularından biri. İnsanın olduğu her yerde dinler, tanrılar, ruhlar, ritüeller ve şeytanlar da bulunuyor. Peki neden? Dinler neden var ve nasıl oluşur? Neden bazı insanlar inanırken bazıları inanmaz? İnançlar nasıl bu kadar çok çeşitlilik gösterebilir? Ve en önemlisi: Tüm bunları mümkün ve makul kılan nedir? Antropolog Pascal Boyer, bir zamanlar büyük bir gizem barındıran tüm bu soruları antropoloji, bilişsel bilim, dilbilim ve evrimsel biyolojinin ışığında açıklıyor. Dini inançların ve davranışların açıklamasının aslında insan zihninin işleyişini anlamamızı sağlayacak bir anahtar olduğunu öne süren Boyer, bu konudaki geleneksel açıklamalara alternatif bir teori sunuyor. Boyer dinin kökenlerinden ritüellere, kurumsallaşmasından bireyleri harekete geçiren güçlü etkilerine kadar pek çok konuya açıklık getiriyor.

Kemalist Ülkesinde Cumhuriyet ve Diktatörlük: TC'nin hayatı ve eserlerinin ilk 27 yılını kapsıyor. Esasen o yıllarda olup bitenleri yeniden yazmıyorum; bugünün Kürt meselesi, Şeriatçılık ve Özelleştirme gibi gerçekleri ışığında o tarihi yeniden okuyorum. Birinci kitapta TC'nin hayatı ya da tarihin hikayesi var. Bu hikaye, elbette olgulardan oluşuyor ve 42 soru sorduruyor. İkinci kitapta ise bu hikayeyi teorik olarak tartışıyor ya da TC'nin ilk eserlerini yorumluyorum. Tarih, bu sorulara 42 yanıt veriyor; tahlil yaptırıyor. Laiklik, milliyetçilik, devletçilik, demokrasi ve bağımsızlık... 29 Ekim 1923. Cumhuriyetin ilan edildiği tarihtir. 10 Temmuz 1996. Refah Partisi'nin iktidara geldiği tarih. Her ikisi de tarihe bir meydan okumadır. 1945'lerde Türkiye Cumhuriyeti tarihinin ilk rejim krizi yaşamış, tekk parti yönetiminden çok parti yönetimine geçilmişti. 1995'lerde TC tarihinin ikinci rejim krizi yaşanıyor: Parlamenter rejimden başkanlık rejimine geçilip geçilmeyeceği tartışılıyor. 1996 yılında tarikat şeyhleri Başkanlık Konut'unda resmi davetli olarak ağırlanmışlardır. Oysa 1925 yılında TC tarihinin ilk büyük Kürt isyanı patlak vermişti. 1980'lerden buyana da bir savaş yaşanıyor. 1930'lu yıllarda Devletçilik politikasını eleştirmek yasaktı. 1990'lı yıllarda aynı devletin resmi politikası özelleştirme! 1923 yılında, sonradan Koç soyadını alacak olan Vehbi Efendi bir bakkal dükkanı sahibiydi. 1997 Türkiye'sinde yaşamıyor ama, bir hipermarkette satılan herşeyi üreten bir holding bıraktı. İşte bu kitaplarda bu konulara ve diğer konulara dair, başka bir üslupta "yazılmış" bir "hikaye" ve başka bir açıdan "okunmuş" bir "tarih" var. Zira herkesin kendi tarihi var. Herkes tarihi kendi durduğu yerden, kendi geldiği yeri görerek, gitmek istediği yere bakarak yazar.

Bu karakter yaratmak, büyük sanatçı kuramcı Stanislavski'nin "Bir Aktör Hazırlanıyor" adlı kitabından sonra, özellikle oyunculuğun, genellikle de sahne sanatının çok çeşitli ve çetrefil sorunlarını uzun ve yoğun sanat yaşamından deneyimlerinden, araştırma ve incelemelerinden süzüp çıkardığı ilkeler, kurallar, yasalar ve "Yöntemle" sağlıklı çözümlere kavuşturduğu en önemli yapıtlarından ikincisidir.

İnsan, en başından beri dünyayı belirli bir mekânda durarak anlamlandırır. Mağaraların karanlığında, dağların doruklarında, ormanların derinliklerinde ve görünmeyen âlemlerin eşiğinde mekân, hem bir sığınak hem de hakikati aramanın yolu hâline gelir. Mitlerin izini sürmek, mekânın mitolojik hafızadaki köklerini görünür kılar. Doğa unsurları, kutsal alanlar ve ölümün mekânı, anlatıların sessiz katmanlarında yeniden belirir. Mitoloji ile mekân arasındaki ilişki yalnızca kutsal yerlerin betimlenmesini değil, kimliğin inşasını, kültürel belleğin oluşumunu ve dilin dönüşümünü de içerir. Böylece mekân, toplumsal, kültürel ve düşünsel alanlarda çok katmanlı bir anlam örgüsüne dönüşür. Fenomenolojik, psikoanalitik, sosyolojik, antropolojik, felsefi ve postmodern yaklaşımlar aracılığıyla mitolojik mekânın çok yönlü doğası tartışmaya açılır. Mağara, yol, dağ, su, yeraltı ve öte âlem gibi ortak semboller farklı kültürlerin dokusunda yeniden okunur. Modern dünyanın hız, dijitalleşme ve mekânsızlıkla örülü yapısı içinde mekân algısının geçirdiği dönüşüm de bu tartışmanın güncel boyutunu oluşturur. Mitlerin mekânı nasıl kutsal anlamlarla donattığını ortaya koyan, mekân-insan ilişkisini kimlik bağlamında yorumlayarak mitolojik mekân algısının kültürel bellekteki karşılığını irdeleyen bu eser, söz konusu algının gelenekten modern dünyaya uzanan dönüşümünü sade ve bütüncül bir bakışla değerlendirir. Aynı zamanda akademisyenlerden araştırmacılara, kültür meraklılarından mitolojik anlatıların izini sürmek isteyen okurlara kadar geniş bir kitleye hitap eder. Hiç kuşkusuz, mekânın mitlerle kurduğu bağı anlamak, yalnızca geçmişe yönelmek değil, modern insanın kim olduğuna dair yeni sorular sormaktır.