En Son Eklenenler

Çağdaş Malay edebiyatına bir pencere açıldı. Hayat ve ölüm, kıtlık ve bolluk Allah'ın elindedir. Allah'ın, O, herşeye gücü yetenin elinde. Lahuma böyle inanırdı. Büyükbabası Hacı Debasa'dan kendine geçen bir inançtı bu. Hacı Debasa sarsılmaz inancı ve vakarıyla ömrünü tamamlayıp kabrine girdikten sonra da Lahuma hep bu inanç üzere oldu. Hayat ve ölüm, kıtlık ve bolluk Allah'ın elindedir. Allah'ın, O, herşeye gücü yetenin elinde. Jeha da böyle inanırdı. Böyle inanırdı, çünkü kocası da böyle inanıyordu. Ancak körü körüne bir boyun eğiş değildi. Varlığının her zerresine işlemiş gerçek bir inançtı. Hayat ve ölüm, kıtlık ve bolluk Allah'ın elindedir. Allah'ın, O, herşeye gücü yetenin elinde... Romanın ana mesajını özetleyen ilk cümlesine gelince. "Hayat ve ölüm, kıtlık ve bolluk Allah'ın elindedir. Allah'ın, O, her şeye gücü yetenin elinde." (s. 5) Sanki yazar bu bir tek özlü ifadenin açılımı, tefsiri olarak yazmıştır bu romanı.

Küçük Ağa, Akşehir’de İstanbullu Hoca adıyla bilinen Mehmet Reşit Efendi adlı bir adamın fikri dönüşümünü ele alıyor. Akşehir’e imam olarak gönderilen İstanbullu Hoca’nın baştaki asıl amacını, halkı Osmanlı tarafında tutmak oluşturuyor. Ancak olayların seyri Hoca’yı daha değişik yollara sürüklüyor. Kuva-yi Milliyeciler tarafından yakalanmak istenen Hoca, kaçarak yaşamına eşkıya olarak devam ediyor. Ve bundan sonra Küçük Ağa olarak anılmaya başlıyor. Kuva-yi Milliyecilerden kaçma süreci boyunca düşünce olarak da bir yolculuğa çıkan Küçük Ağa, sonrasında ise mücadelesine çok daha farklı bir saftan devam ediyor.

Mehmed Niyazi Bey'in, Marmara Kıraathanesi etrafındaki hayatı anlattığı, "Dahiler ve Deliler" isimli kitabı bir gecede okuyup bitirdikten sonra, vaktiyle İstanbul'da okumadığıma esef ettim. Deliler ve Dahiler kitabını sevdim. Mehmed Niyazi Ağabeyimiz kitabı roman tarzında kurgulamış. Zihnimi hiç terk etmeyen yazar kıskançlığı ile hemen, "ben olsaydım hâtıra türünde kaleme alırdım" diye geçti içimden. Bir mekânın etrafında yaşayan insanların romanını kağıda aktarmak herhalde kolay iş olmasa gerek. Yazar da, "Kartal" isimli sanata ve edebiyata düşkün, başarısız ve hayalci bir genci romanın mihrakı haline getirerek yan planlarda kıraathane müdavimlerinin hayatını hikâye ediyor ve bu hikayelerde her biri kendi başına roman teşkil edecek kadar canlı karakterler de zaman zaman öne çıkıyorlar. Mesela "Mu Mehmed" böyle bir tip; kezâ kitabın ithafedildiği Hilmi Oflaz ve Binbaşı Hüsrev de öyle. Zaman zaman romanda bu insanlar Kartal'ı unutturacak derecede öne çıkıyor veya önemsizleştiriyorlar ama romanda asıl kahramanın bir mekân olduğunu unutmamak gerek. Hal böyle olunca roman tekniği ön plana alınarak yapılacak bütün tenkidler arka planda kalıyor ve biz okuyucular, en fazla günaşırı aralıkta Marmara Kıraathanesi'nde bir araya gelip düğümlenen ve tekrar çözülerek İstanbul'a dağılan kahramanların müşterek hikâyesini zevk ve merakla takib edebiliyoruz. Romana ara sıra iştirak eden işte bu insan kadrosu, adeta devrin fikir ve karakter icmâlini flu renklerle inşâ etmek bakımından esere bir "belgesel" çeşnisi veriyorlar.