Eserlere Göre Listeleme

Ünlü çizgi romanların yaratıcılarının, yayınevlerine bağlı anonim çalışanlardan adı ve üslubu bilinen sanatçılara dönüşme süreçleri nasıl gerçekleşti? Pop Art sanatçıları çizgi roman imgelerini alıp kullandıklarında çizgi roman dünyasının buna tepkisi ne oldu? Ne oldu da eski çizgi romanlar ucuz basılı malzemeden koleksiyonluk nesnelere dönüştü? Çizgi romanlar müzelere nadiren de olsa “kabul edildiğinde” bu hangi koşullarda gerçekleşti? Bütün bunlar bize hem sanat dünyası hem de çizgi roman dünyası hakkında ne söyler? Eskiden, yüzeysel bakıldığında, çizgi roman ile “yüksek” sanatlar arasındaki ilişki basit görünürdü; çizgi romanlar ve bant karikatürler ilham kaynağı olabilseler de, başlı başına “geçerli” sanat nesneleri sayılmazlardı. Bu geleneksel ayrım aşınmaya başlamasına karşın, çizgi roman ve sanat dünyaları son derece farklı sosyal alanları kaplamaya devam ediyor. Elinizdeki kitap çizgi roman ile müze, müzayede evi, sanat basını gibi en önemli sanat dünyası kurumları arasındaki ilişkiyi inceliyor. Bart Beaty’nin çalışması iki soru üzerinde yoğunlaşıyor: Çizgi roman 20. yüzyılın büyük bölümünde sanat tarihinden niçin dışlandı? Çizgi roman üretiminin şimdi sanat dünyasıyla daha yakın doğrultuda olmasının anlamı nedir? Bu ilişkiye ilk kez kültür sosyolojisinin merceğinden bakan ve Amerikan çizgi roman dünyasına odaklanan Beaty, çizgi roman formuna yönelik tamamen yeni bir yaklaşımı ortaya koyuyor.

“Sanatçının görevi, açık bir tehlikeyi sezen kişilere ölüm reçetesi yazmak değil, çıkış yolları göstermektir…” Tolstoy Sanat üzerine düşüncelerini kaleme aldığı Sanat Nedir? adlı kitabı 1897’de yayımlandı. “İçinde acı çekmiş ve tatmin olmamış bir sanatçı” olan Tolstoy’un, güzel kavramından yola çıkıp sanat denilen estetik yaratıcılıktan neler anlamamız gerektiği hakkındaki görüşlerini açıklar. “Sanat Nedir” sorusuna İnanmak ve inanmamak arasında gidip gelen bir yaşamın çelişkileriyle beraber hayatın sonlarına yaklaştıkça işin özüne daha fazla din faktörünü de yerleştiriyor. Tolstoy, soylu/gerçek sanat anlayışından uzaklaşıp haz duygunsa önem verip gündelik sanata yöneldikleri için Beethoven, Nietzsche, Oscar Wilde, Baudelaire, Verlaine, Moreas, İbsen, Wagner vb. ünlü bazı isimleri eleştiriyor. İnsanları “birlik ve kardeşlik duygularına” yönlendiren Dickens, Hugo, Dostoyevski gibi bazı isimleri ise övüyor. “Ortalama insan için sanat, güzelin ortaya çıkmasıdır.” Tolstoy’un sanat konusundaki temel tezi, seçkin çevrelerde dinî inancın zayıflamasıyla halk sanatından uzaklaşarak eğlencelik sanatın giderek önem kazanmasının sakıncalı olduğudur. Avrupalı egemen sınıfların dinsel inançları zayıfladıkça sanat içerik yoksulluğuna uğrayıp, profesyonelleşen bir eğlence aracına dönüşünce gerçek sanat olmaktan uzaklaşır. Bu bağlamda sanatı; ilahî/gerçek sanat ve gündelik/basit sanat olarak iki türe ayır. Romancı Tolstoy, sanatta soysuzlaşmayı, “Hastalığın nedeni, İsa öğretisinin gerçek anlamıyla benimsenmemiş olmasına bağlar. Ona göre “Sanat ne keyiftir, ne avuntu, ne de eğlence, sanat yüce bir iştir.” Kitapta müzik, resim, tiyatro, edebiyat, opera gibi sanat dallarının yanısıra yaşamla ilgili ayrıntıları yer veriliyor. Yaşamı boyunca din ve bunun yanısıra eğitimle ilgilenmiş olan Tolstoy birikimlerini özel bir şekilde aktarıyor. Öğrendikleri, tanık oldukları, okudukları, dinledikleri ve etkilendiği her şeyden söz ediyor. Onun fazla bilmediği, ancak bildiğini sandığı konulardaki yetersizliğinden enikonu ve titiz bir çalışmada bile tiyatro eserlerini yarım gösterimlerle izlemesi ve değerlendirmesine varana dek bir çok eksik barındırıyor. Kendi öznel düşüncelerini genel geçer yargılarla tartmak yerine, çok kabul edilenin büyük ölçüde yanılgıdan ibaret olduğunu kanıtlamak gibi bir hedefi bile taşıyor Tolstoy…

Salonun ışıkları söner ve herkes sessizliğe bürünür. Ardından, beyaz perdede görüntüler belirir. Film başlıyor, hayal fabrikasına hoş geldin! Bu kitapla, sinemanın o büyülü dünyasına adım atacaksın. Unutma, bu dünyada "imkânsız" diye bir şey yok!

İKÜ Yayınevi, Oxford Üniversitesi Yayınevi’nin dünyaca ünlü “Very Short Introductions” dizisinden seçerek hazırladığı “Çok Kısa Bir Başlangıç” adlı kitap dizisinin dördüncü kitabı Sanat Tarihi’ni okurlarla buluşturuyor. İngiltere East Anglia Üniversitesi’nde sanat tarihi profesörü Dana Arnold’un yazdığı kitabı sosyal bilimler ve sanat teorisi alanındaki usta çevirmen Tuncay Birkan Türkçeye çevirdi. Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü öğretim üyelerinden, sanat tarihçisi Prof. Dr. Filiz Yenişehirlioğlu da sanata ve sanat tarihine dair ufuk açan bu kitabın Türkçe baskısına özel bir önsöz kaleme aldı. Kitap ağustos ayında raflardaki yerini aldı. Sanata Bakmak Sanat bize ne söyler? Tek bir eserden ya da bir dizi sanat eserinden neler öğrenebiliriz? Bir esere bakarken onu yaratan sanatçı, konu, malzeme, zaman veya mekân bize ne gibi ipuçları sunabilir? Sanata bakmanın, sanat eserleri üzerine düşünerek onlardan anlam(lar) çıkarmanın, bir resmin ya da bir heykelin bizimle kurduğu ilişkiyi fark etmenin hayatımıza nasıl bir katkısı olabilir? Sanat bireysel ve toplumsal hayatımızı nasıl etkileyebilir? Sanat ve mimarlık tarihi, kültürel kimlikler ile kentleşme hakkındaki çalışmalarıyla tanınan tarihçi Dana Arnold, Sanat Tarihi’nde yukarıdaki soruların peşine düşerek sanat ve sanat tarihiyle ilgili pek çok konuyu okurlar ve sanatseverler için daha anlamlı hale getiriyor. Dahası herhangi bir müzede, bir galeride, hatta sokakta karşılaştığımız bir eserin bizim için nasıl daha anlamlı hale gelebileceğinin de yollarını gösteriyor. Karşılaştırmalı Bir İnceleme Yazar kitapta sanata, sanatın üretilişine ve sunumuna, sanat eserini yorumlayıp anlamlandırmaya, ona değer biçmeye ve sanat tarihine dair birçok konuyu ele alıyor. Sanat eserini kavrayış bakımından antik, Rönesans, klasik ya da çağdaş sanat dönemleri arasındaki farklılıkları sorguluyor; eser, sanatçı, izleyici ve hatta mekân arasındaki ilişkiyi inceliyor. Bunu yaparken Monet, da Vinci, da Fabriano, Velázquez, Raphael ve Rodin’den tutun Picasso, Chicago, Reynolds, Pollock, Warhol ve Man Ray’e kadar pek çok sanatçının eserlerini; Venedik Okulu’ndan Terakota Ordusu heykellerine kadar farklı birçok üslup ve anlayışı tartışıyor. Kitapta Baumgarten, Kant, Hegel, Marx, Freud, Gombrich, Foucault, Derrida gibi önde gelen düşünürlerin görüşlerinin estetik ve sanatı kavrama, eleştiri ve tarihyazımının sistemleşmesi konusunda ne gibi değişikliklere yol açtığı da karşılaştırmalı olarak ele alınıyor. Hem Batı Hem de Doğu Sanatı Arnold, kitapta sadece Batı’nın değil, Doğu’nun da sanatsal üretimini dikkate alarak coğrafyayı aşan bir algılama ve değerlendirme perspektifi sunuyor. Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi bölümü profesörü ve VEKAM Direktörü Prof. Dr. Filiz Yenişehirlioğlu da kitaba yazdığı önsözde Arnold’un bu yönüne dikkat çekiyor: “Dana Arnold’un amacı, sadece Batı sanatının değil ama Doğu sanatının da farkında olarak, kültürlerüstü bir okumayla sanat tarihi araştırma yöntemlerini veya sanatın tarihine nasıl bakılacağını genel okura ve üniversite öğrencisine kısaca tanıtmaktır.” Sanat Tarihi yazarın kışkırtıcı ve eleştirel soruları, samimi ve anlaşılır anlatım dili, açık ve somut örnekleriyle okurlar için bu alanda benzerlerinden ayrılan çarpıcı bir rehber kitap olacaktır.