Eserlere Göre Listeleme

Kemal Tahir, ünlü Tarih Notları'nın Çöküntü adlı dosyasında, On dokuzuncu yüzyılın Batılaşma deneyimleriyle kurtulacağını uman Osmanlıların giderek nasıl bir çöküşe sürüklendiklerini sergiler. Bu çöküşün köklerinde yatan ise, Osmanlı'nın kendi tarihsel varoluş koşulları ile Batılaşma sürecinin zorladığı işlevler arasındaki uzlaşmaz çelişkilerdir. Osmanlı, tarihi boyunca, üretici Doğu ve geleneksel Doğul tarım uygarlıklarıyla özdeşleşmemekle birlikte; dünya siyasetinde Doğu'nun koruyucusu ve savunucusu olmuştu. Bir dünya imparatorluğu olarak böylece yüzyıllarca varlığını sürdüren Osmanlı Devleti, Batılaşma uygulamalarına yöneldiğinde, kaçınılmaz olarak, kendi tarihsel kaynaklarıyla tüm bağlantılarının da kopmaya başladığını görecekti. Denetimi dışındaki güçlere dayalı bir deneye giriştikçe, Osmanlı, hem yönetimi altında bulunan halklara, hem de Doğu dünyasına ters düşecekti. Özellikle de böyle bir seçimin devlet düzeyinde yapılması, Doğu'yu yalnız ve korumasız da bırakacaktı. Kemal Tahir, Çöküntü konusundaki Tarih Notları aracılığıyla, Batı kadar, Doğu ve devlet sorunlarını da bir daha tartışma gündemine getiriyor. Kemal Tahir'e göre, Doğu halklarının en önemli sorunu Batı soygunu olmuştu hep. Osmanlı, tarihteki yerini de o soyguna karşı sağladığı çözümlerle almıştı. Oysa, Batılaşma sürecinde, tarihin kendisine verdiği görevi bir yana bırakmak zorunda kalan Osmanlı devlet yönetimi, Doğu'nun halkları bir yana, giderek Anadolu halkını ve kendisini bile kurtaramayacaktı. Devleti kurtarmak adına başlatılan bir serüven, devletin de tümüyle çöküşüyle sonuçlanacaktır. Kemal Tahir, Çöküntü'de, tarihi yeniden okuma ve değerlendirme yönünde yepyeni dönüm noktalarına ulaşıyor.

Türkiye'nin seçkin yazarı Kemal Tahir'in geride bıraktığı notlar arasında, Kitap Notları ayrı bir yer alıyor. Kitap yalnız içinde yaşanan çağın insanları arasında değil, kuşaklar arasında da tarih boyunca süregelen iletişimin en kalıcı araçlarından biridir. Tarihin, yazının bulunuşuyla birlikte başlatılması bile bu açıdan çok anlamlıdır. Yazılı ilişkiler, ilk kez, insanoğlu arasında o ana kadar varolan yüz yüze ilişkileri aşıyor ve çağlar üstü yepyeni bir uygarlık aşamasının kapılarını aralıyordu. Yazıyı ve kitabı ortaya çıkaran Doğu toplumları böylece dünya uygarlığında çok kendine özgür bir yer de elde ediyorlardı. Kemal Tahir, kitap okumayı başlı başına bir düşünme ve sorgulama yöntemine dönüştürmüştü. Seçkin yazar, salt kitapları okumakla kalmaz; üstünde yeniden düşünme, sorular sorma ya da tartışma gereksinimini duyduğu metinlerden alıntılar yarar; onlarla ilgili notlar da tutardı. Binlerce yapıt üstünde süregelen bu gezinin sonucu, 1950'lerden, Kemal Tahir'in dünyamızdan ayrıldığı 1973 yılına kadar uzanan bir dönemi kapsayan Kitap Notları oldu. Kemal Tahir'in Kitap Notları, alıntılarla yeniden gün ışığına çıkmasını sağladığı düşünce ve görüşler ya da sorgulanmasını istediği gerçeklikler kadar, insanoğlunun, "kitap okuma sorumluluğu" açısından da eşsiz bir belge niteliğini taşıyor.

"Cahit Sıtkı meçhule zorla götürülüp adak edilmiş bir hayat kurbanıdır. Bu cinayette frengili Baudelaire kadar, morfinman ve kokainman Peyami'nin de müşterek cürümleri vardır… Fuzuli ve Baudelaire olmaktan daha gülünç, daha zavallı bir şey olamaz. Biz Baudelaire'i Fransız içtimai hayatının müthiş buhranlar geçirmekte olduğu bir devre tekabül ettiği için ibretle okumalıyız. Biz Fuzuli'yi adım adım inhitata giden bir devrin ümitsizliğini anlatıp tespit etmiş bir bedbaht diye mütalaa etmeliyiz…" Notlar'ın 5. cildinde, Kemal Tahir'i gençlik yıllarında buluyoruz. Edebiyat kariyerinin henüz başındaki Tahir'in şiirleri, bir başlarına önemli olmalarının yanı sıra, dönemin şiir dünyası hakkında da bizi aydınlatıyor. Ziya İlhan'a yazılan mektuplarda ise "Geçit" dergisinin kuruluş çalışmalarına, genç edebiyatçılardan oluşan bir topluluğun ideallerine, karşılaştıkları güçlüklere, hayal kırıklıklarına ve edebiyat çevrelerine yönelttikleri eleştirilere tanık oluyoruz.