En Son Eklenenler

Kafka’nın Böceği sadece boyut değiştirme uykusuna daldı ve bundan kimsenin haberi olmadı. Gregor Samsa’nın öldüğünü zannedenler gerçekten aldanmıştı. Çünkü metamorfoz devam ediyordu… Okurların birçoğu, Franz Kafka’nın Dönüşüm isimli eserini okurken, kitabın sonuna kadar “Acaba Gregor Samsa tekrar bir insana dönüşecek mi?” diye merak ederek bir çırpıda bitiriverir kitabı. Bu düşünceden yola çıkan yazar, “Eğer Gregor Samsa böceklikten kurtulup yeniden bir insan olsaydı neler olurdu?” sorusundan ilham alarak, akıcı bir mitolojik öyküyle bu soruya cevap arıyor. Bunu yaparken, bir insanın hayat yolculuğunda karşılaşabileceği hâdiseleri semboller kullanarak sunuyor okurlara. Bazen bir kuş, bazen bir böcek dile gelerek, insanın olgunluk yolculuğuna dair bilgelik dolu önerileriyle süsleniyor hikâye. Kafka’nın Böceği tekrar bir insan olarak uyandığında başından geçenleri merak edenler, Gregor’un sembolünde “insan” denen varlığın hakikatine dair birçok farkındalık edinecekler…

Özet Bu tez, kapsamlı bir Türkçe WordNet yapımının aşamalarını, zorluklarını ve son olarak da onu bir doğal işleme alanında uygulamasını özetliyor. Her dilin kendine özel dil kaynakları vardır, örneğin tek dilli sözlükler, iki dilli sözlükler, lugatnameler klasik dil kaynaklarıdırlar ve dilbilimciler tarafından geliştirirlirler. Bu kaynaklar genellikle bir dil kurumu tarafından desteklenir ve denetlenir. Günümüz bilgisayarların hayatımızın her alanına girmesi ile birlikte, dil kaynaklarının da bilgisayarlar tarafından okunabilirliği ve bilgisayar uygulamalarında kullanılabilmeleri için geliştirilmeleri bir gereksinim haline gelmiştir. Bu bilgisayar tarafından okunabilir kaynaklardan biri WordNettir, WordNet ilk kez Ingilizce için Princeton˙ Universitesinde geliştirilmiştir. WordNet klasik sözlüklerin özelliklerini taşımakla¨ birlikte kelimeler arasında bazı anlamsal ilişkileri de içerir. Bu anlamsal ilişkiler eş anlamlılıktan öte, bir kelime diğerinin bir türüdür, veya bir kelime diğer kelimenin bir parçasıdır gibi anlamsal ilişkileri de içerir. Bu anlamsal ilişkiler yazı analizlerinde kullanılmaktadır. WordNet kelimeleri gerçek dünyadaki kavramlarına göre tek bir kümede toplar, bu kümelere synset denir. Sonuç olarak WordNet, kapsamlı ve bilgisayar tarafından okunabilir bir dil kaynağıdır ve yazı analizlerinde oldukça faydalı bir kaynaktır. Türkçe için bizim çalışmamızdan önce kapsamlı olmayan bir WordNet geliştirilmiş. Bu WordNet, BalkaNet projesinin adı altında geliştirilmiştir. BalkaNet çokdilli bir WordNettir ve Balkan dilleri ve Türkçeyi içermektedir. BalkaNet aşamalar sırasında geliştirilmiş ve anlamsal ilişkiler eklenmiştir, fakat son yıllarda herhangi bir güncelleme yapılmamıştır. Bu çalışma, sıfırdan Türkçe için bir WordNet yapımını anlatmaktadır. Genel olarak, WordNet yapımı için iki yöntem vardır, aşağı-yukarı yöntem ve yukarıdanaşağı yöntem. aşağı-yukarı yöntem herhangi başka bir WordNeti çevirmeden veya kullanmadan sıfırdan ve sözlük kullanarak WordNet yapımıyla uğraşır, yukarıaşağı yöntemde ise, sıfırdan yapmak yerine başka dillerde mevcut olan WordNetleri birebir çevirerek ve dahasında geliştirerek veyahut değiştirmeyerek WordNet yapımıyla uğraşır. Bizim Çalışmamız Türk Dil Kurumunun Güncel Türkçe Sözlüğünü kullanarak aşağı-yukarı yöntem ile WordNet yapımıdır. Bu çalışma sırasında, TDK sözlüğünden eşanlamlı kelimeleri çıkartıp ve bir grup insana bu kelimelerin ortaklaşa paylaştıkları anlamları işaretlemelerini istedik. Bu işaretleme için geliştirdiğimiz bir yazılım kullanarak sürecin kolaylaşmasını ve hata payının düşürülmesini sağladık. Ayrıca Türkçe için herhangi bir eşanlamlılar sözlüğü mevcur olmadığı için, Türkçenin ilk eşanlamlılar sözlüğünü otomatik olarak oluşturduk. Işaretleyiciler arasında anlaşmayı ölçüp ve ayrıca otomatik˙ oluşturduğumuz eşanlamlılar sözlüğünü elle işaretlenmiş eşanlamlılar kümelerile ölçtük. Son olarak, bu çalışmada geliştirdiğimiz WordNeti Vikipedi makalelerini kümelemesi için kullandık. Bunun için öncelikle her yazı dosyasını bir vektöre çevirdik ve bunun için kendi özel yöntemimizi kullandık. Anahtar kelimeler: WordNet, Türkçe doğal dil işleme, Yazı Çözümleme, Graph tabanlı çözümleme, Anlam

İnsan... İnsan arayış demektir. Yolcu demektir... “Çokluğunu” bulmak için “yokluğunu” arar bu hayat yolculuğunda... Ve o, tüm hayatı boyunca hayallerini dışarıda zannederken karşılaştığı acılarda da aldığı yaralarda da başka bir istikamete değil aslında hakiki kendine, “öz”üne yolculuk ettiğini fark eder bir gün. Hayallerinin, özlemlerinin ve herkesin peşinde olduğu Kafdağı’nın ardındaki o meşhur “hazine”nin izini sürerken, aslında aşılması gereken tek Kafdağı’nın kendi nefsi olduğunu fark eder. İşte bu yolda ilerlerken insan, onu bekleyen HAZİNENİN SAHİBİNİN, ona “kelam”ıyla, “elçi”leriyle İŞARETLER bıraktığını görmeye başlar. Ve her şeyin onun için çok önceden büyük bir sevgi ve şefkatle hazırlanmış ve düşünülmüş olduğunu... Eğer ki inşa ettikleriniz sarsılıyorsa... Eğer ki hayatınızdan vazgeçilmez sandıklarınız uzaklaşıyor, kayıp sandıklarınız artıyorsa... Bilin ki aslınıza Hicret’tesiniz; giden herkes ve her şey, sizin HAZİNENİN TEK SAHİBİ Allah’a, kanatlanıp uçmanıza yük olan ağırlıklardır. Bırakın gitsinler... Rüzgâr ve ruh birbirine benzer. Eğer kendinizi O’nun nefesine, ruhuna bırakırsanız O size yeni kanatlar verir ve kanatlarınız altındaki rüzgâr olur. Çünkü O’nun her şeye gücü yeter... Bedenimde nâr Ruhumdaysa yâr var Bana burası yeryüzü diyorlar Oysaki her yer YÂR-yüzü Bilmiyorlar...

Nonlineer dalga teorisinde soliter dalgaların Çeşitli fiziksel ortamlardaki etkileşimi uzun zamandır üzerinde çalışılan bir konudur. Soliter dalgaların aynı yönde hareket ederken birinin diğerini yakalayarak çarpışması durumunda, bu çarpışmanın etkilerini ortaya çıkarmak için ters saçılım dönüşümü(inverse scattering transform) yöntemi kullanılabilir. Ancak, zıt yönde hareket eden soliter dalgaların kafa kafaya çarpışması durumunda alan denklemlerini çözmek için bir çeşit asimptotik açılım kullanılmalıdır. Bu tezde iki soliter dalganin kafa kafaya Çarpışması problemi incelenecektir. Su ve Mirie’nin (J. Fluid Mech., 98:509-525, 1980) öncülük eden çalışmasındaki seküler terimlerle ilgili ifadelerinin yanlışlığının tarafımızdan ortaya çıkarılması sonucunda, sığ sudaki yalnız dalgaların kafa kafaya çarpışması problemi yeniden incelenmiştir. Ilk kısımda, yukarıdaki argümanı temel alarak, sığ suda yayılan iki soliter dalganın kafa kafaya çarpışması problemi ele alınmıştır. Bunun için çözüm sırasında meydana gelebilecek seküler terimlerin ortadan kaldırılmasıyla belirlenebilecek bilinmeyen bazı yörünge fonksiyonları içeren gerilmiş koordinatlar kullanılmıştır. Alan değişkenlerini ve yörünge fonksiyonlarını kuvvet serilerine aÇarak, pertürbasyon açılımındaki çeşitli terimleri yöneten diferansiyel denklemler elde edilmiştir. Çözümlerin seküler terim içermeme koşulu altında evolüsyon denklemleri ve faz farklarının ifadeleri bulunmuştur. Hesaplamalar sonucunda, daha önceki çalışmaların aksine faz farklarının çarpışan her iki dalganın genliğine bağlı olduğu görülmüştür. İkinci kısımda, sığ su teorisinde soliter dalgaların kafa kafaya çarpışması problemi, genişletilmiş Poincar´e-Lighthill-Kuo(PLK) yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Bir önceki kısımla benzer bir yol takip edilerek hız düzeltme terimleri ve yörünge fonksiyonları elde edilmiştir. Burada bulunan sonuÇların ilk kısımda bulunan sonuçlarla tamamen aynı olduğu görülmüştür. Uçüncü kısımda¨ ise genişletilmiş PLK yöntemi kullanılarak akışkan ile dolu elastik tüplerde soliter dalgaların kafa kafaya Çarpışması problemi incelenmiştir. Onceki kısımda¨ uygulanan yöntem takip edilerek hız düzeltme terimleri ve yörünge fonksiyonları elde edilmiştir. SonuÇ olarak, elde edilen evolüsyon denklemlerinin ve faz farklarının Xue’nin (Phys. Lett. A, 331:409-413, 2004) çalışmasındakilerden farklı olduğu tespit edilmiştir. Aynı konuda daha önce yapılan çalışmaların aksine faz farklarının çarpışan dalgaların her ikisinin genliğine bağlı olduğu gösterilmiştir.