En Son Eklenenler

Royal Society Bilim Kitabı Ödülü (2019) Financial Times ve Mckinsey Yılın En İyi İş Kitabı (2019) Orwell Ödülü Uzun Liste Adayı (2020) Bilim ve Teknoloji Kategorisinde Goodreads Okur Ödülü Adayı (2019) “Bu kitabı okuduktan sonra, ataerkinin bir hayal mahsulü olduğunu hâlâ iddia edebilen varsa etsin.” Jeanette Winterson, The New York Times Dünya nüfusunun yarısını oluşturan kadınlar neden sistematik bir biçimde yok sayılıyor? Ev ve iş yaşamı fark etmeksizin kadınların emekleri neden görmezden geliniyor ve çabalarının karşılığı verilmiyor? Kadınlara dair veri toplamak neden önemlidir? Veri yanlılığı nedir? Günlük yaşamımızın parçası olan çoğu şeyin bu yanlılıkla üretildiğini ve birçok endüstrinin de bunun bir parçası olduğunu biliyor musunuz? Veriler eksikken kullanılan ilaçlar ne kadar işe yarıyor? İlaç üreticileri cinsler arasındaki bedensel farklılıklara ne kadar önem veriyor? Kullandığımız akıllı telefonlar ve daha pek çok alet gerçekten kadınlara uygun olarak mı tasarlanıyor? Bir araba kazasında kadınların ağır şekilde yaralanma olasılığı %47 oranında daha fazla olmasına rağmen, neden araçlar hâlâ erkek egemen düzene göre üretiliyor? Veri, modern dünyanın temelini oluşturur. Ekonomik kalkınmadan sağlık hizmetlerine, eğitim ve kamu politikalarına kadar kaynakları tahsis etmek ve önemli kararlar almak için sayılara güveniriz. Veri kullanımı günlük yaşantımızda fazlasıyla yer kaplasa da bu veriler; cinsiyetleri, bedensel farklılıkları ve alışkanlıkları hesaba katmakta başarısızdır. Erkekleri merkeze koyup, kadınları ötekileştiren bu veri yanlılığı nedeniyle sistemlerimiz önyargı ve ayrımcılıkla dolu. Kadınlar bu önyargı sebebiyle bazen zaman, bazen para ve en önemlisi sağlıkları üzerinden muazzam kayıplara uğruyor. Caroline Criado Perez cinsiyet eşitsizliğinin şok edici nedenlerini araştırmak üzere kollarını sıvıyor. Görünmez Kadınlar’da yaptığı araştırmalarla kadınların evde, işyerinde, sokakta, hastanede ve benzeri pek çok alandaki yaşamlarına odaklanıyor. ABD, Birleşik Krallık ve dünyanın dört bir yanındaki yüzlerce araştırmaya dayanan, müthiş bir enerji ve zekânın ürünü olan bu kitap dünyaya bakışınızı değiştirecek. “Criado Perez gözden kaçırdığımız şeyleri göz önüne getirmekte ve görünmez kadınları görünür kılmakta bir dâhi.” The Guardian “Criado Perez, son dönemlerin en önemli feminist kampanyalarının pek çoğunun arkasındaki isim.” Harper’s Bazaar “Görünmez Kadınlar düşündürücü olduğu kadar büyüleyici. Ürkütücü gerçeklerden oluşan sürükleyici bir okuma vaat ediyor.” Georgina Rippon “Görünmez Kadınlar’ın kapsamlı içeriği okuma keyfini azaltmıyor. Eğlenceli, akademik ve çok önemli bir kitap.” Adam Rutherford “Caroline Criado Perez, keskin bakışını algoritmalardan ilaç dozlarına ve hükümet politikalarına kadar birçok toplumsal normda kadınların yokluğuna yöneltiyor. Bilgi güçtür. Değişim istiyorsak tek bilmemiz gereken sistemlerimizin nasıl işlediğidir. Bu kitabı kendinizi donanımlı kılmak için okuyun ve tanıdığınız herkesin eline tutuşturun. Tam anlamıyla dâhice!” Helena Kennedy (Tanıtım Bülteninden)

ÖNSÖZ Milyonlarca yıl önce doğa kaynaklı ateşle tanışan atalarımızın vermiş olabileceği tepkileri hayal edelim birlikte. Zamanla kontrol altına alınan ateşin sağladığı faydaların tadının çıkarıldığı ilk anları. Bu ilk karşılaşmaların ardından ateşle gelişen ve günden güne kökleşen ilişkimiz, hayatta kalma mücadelemizde büyük üstünlükler sağlamıştır. Bugün gündelik rutinimizde ateşin oynadığı rol kısıtlı hale gelmiş olsa da türümüzün evrimsel yolculuğuna ateş yoldaşlık etmiştir. Ateş, mağaradaki soğuk havayı dağıtmış, karanlığı aydınlatmış, eti daha lezzetli ve sindirilebilir hale getirmiş, herkesi bir araya getirerek/tutarak sosyalliği gelişmesine önayak olmuştur. Yaşam biçimimizin zaman içerisinde değişmesi ve ateşi kullanma alışkanlıklarımızın çeşitlenmesiyle birlikte ateş sosyal yaşamın değişmez bir odağı haline gelmiştir. Binlerce yıl boyunca insanlık mekân içerisinde ya da doğada ateş başında bir araya gelmiş, temel ihtiyaçlarını bir şekilde ateşle ilişkili bir şekilde gidermiştir. Ateş başında ısınmış, ilişkiler kurmuş, çoğalmış ve çatışmıştır. Bugün popüler kültürde kampa giden gençlerin gece karanlığında ateş başında müzik eşliğindeki eğlencesi, şarap eşliğinde bir kadının arzu nesnesi haline getirdiği bir erkekle ya da cinsiyet açısından tersinin gerçekleştiği şömine fantezisi gibi klişelerin, fikirsel ve hazsal kökeninde, ateşle aramızdaki bitmeyen ilişkinin yattığı söylenebilir.

İlahi Adalet adlı radyo tiyatrosu eserinde Osman, yeni bir avukattır. İlk davası da Yavuz adında, eşini ve iki çocuğunu öldüren ve cinayeti itiraf eden birini savunmaktır. Osman, adamın gerçekten katil olamayacağına inanır. Bunun için bu davayı üstlenir. Uzun çabalardan sonra Osman sanığın beraatını sağlar. Ne var ki içi rahat değildir ve içinde, adamın masum olmadığı yönünde kuşkular uyanır...

“Siz hangisi olmayı tercih edersiniz? Etkili biri mi, yoksa bir dâhi mi? Çoğumuz dâhi olmak ister ancak bunun erişilemez olduğunu düşündüğünden etkili olmakla yetinir. Bu müthiş kitap, dâhilerin gizli alışkanlıklarını ortaya koyarak aslında dehanın her birimizin içinde var olduğunu anlatıyor.”—Francesca Gino Da vinci. Shakespeare. Mozart. Beethoven. Edison. Curie. Einstein. Picasso. Jobs. Çoğumuz için “dâhi” kelimesi, katkıları toplumu geri dönülmez şekilde dönüştüren bu ikonik figürleri çağrıştırıyor. Üstelik günümüzde kendi dâhiliğimizden başlayıp dâhi çocuklar yetiştirmeye, IQ testlerinden yetenek geliştirme kurslarına hepimiz dehanın kapılarını zorluyoruz. Ancak Beethoven sayıları toplarken zorlanırdı, çarpma ve bölmeyi ise hiç öğrenmedi. Edison kendisinden bahsederken “Sınıfımın sonuncularındandım,” demişti. Einstein beş kişilik fizik bölümünü dördüncü bitirdi. Picasso alfabedeki harflerin sırasını hatırlayamazdı ve rakamları bir resmi temsil ediyormuş gibi algılardı. Jobs’ın lise not ortalaması 2.65’ti. Peki, tüm bunlar bugün başarı kriterlerimiz hakkında ne söylüyor? Batı kültürünün dönüştürücü dehaları tam tersini yapmışken çocuklara neden kurallara göre davranmayı ve oynamayı öğretiyoruz? Ve deha nedir gerçekten? Yale Üniversitesi’nin oldukça popüler “Dehanın Doğasının Keşfi” dersinin yaratıcısı Profesör Craig Wright, çocuksu merakın peşini bırakmamaktan yaratıcı uyumsuzluğa, istikrarlı çalışmadan takıntıya, meselelere bakış açımızdan şansa ve cinsiyetin başarıya etkisine kadar dehanın 14 temel özelliğine eğilerek dünyayı değiştiren parlak beyinlerden neler öğrenebileceğimizi araştırıyor. Bu kitabı okumak sizi muhtemelen dâhi yapmayacak. Öte yandan, sizi hayatınızı nasıl yönlendirdiğiniz, çocuklarınızı nasıl yetiştirdiğiniz, gittikleri okulları nasıl seçtiğiniz, paranızı ve zamanınızı nasıl kullandığınız, demokratik seçimlerde nasıl oy verdiğiniz, en önemlisi de nasıl yaratıcı olunabileceği hususlarında düşünmeye zorlayacak. Kim bilir belki bu kitabı dikkatli bir şekilde okursanız sizin de dünya görüşünüz değişir…